Konya\u2019m\u0131z\u0131n velileri saymakla bitmez. Hepsi birer kandil gibi \u015fehrimizi nurland\u0131rmaktad\u0131r. Nitekim \u015fehrimizde bulunan baz\u0131 m\u00fchim \u015fahsiyetler hakk\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fm\u0131\u015f \u00e7ok fazla bilgi elimizde yoktur. Onlar\u0131n ger\u00e7ek kimlikleri, ger\u00e7ek vas\u0131flar\u0131 hakk\u0131nda ancak elimizdeki verilere bakarak bir tak\u0131m tahminler y\u00fcr\u00fctebiliriz. Bu b\u00fcy\u00fck \u015fahsiyetlerden birisi de Ali Gav-\u0131 Veli Hazretleridir.<\/p>\n\n\n\n
1285 Salnamesinde 110. Sayfada ismi ge\u00e7en Ali Gav-\u0131 Veli ad\u0131na Aleaddin tepesinin yan\u0131 ba\u015f\u0131nda, Karatay Medresesine kom\u015fu olacak \u015fekilde bir b\u00fcy\u00fck, ihti\u015faml\u0131 medrese yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131lan bu medresenin g\u00f6rkeminden Ali Gav-\u0131 Veli\u2019nin b\u00fcy\u00fck bir zat oldu\u011funu anl\u0131yoruz. Ancak bu zat kimdi ve ismi ne manaya geliyordu?<\/p>\n\n\n\n
Ali Gav-\u0131 Veli hakk\u0131nda bir menk\u0131bede \u015f\u00f6yle denmektedir:<\/p>\n\n\n\n
\u201cSel\u00e7uklu ordusu Konya\u2019y\u0131 ku\u015fat\u0131r, fakat bir t\u00fcrl\u00fc \u015fehri alamaz. Ordudan bir asker veya Ali Gav Tekkesi\u2019nde yatan bir dervi\u015f, bir g\u00fcn \u00f6k\u00fcz postuna b\u00fcr\u00fcnerek, \u015fehrin s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131 ile birlikte i\u00e7eri girer ve gece karanl\u0131\u011f\u0131nda kale kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7arak \u015fehrin T\u00fcrk askerlerince fethedilmesini sa\u011flar. Bu kahraman, Ali Gav Sultan\u2019d\u0131r.\u201d[1]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n Salnamede 110. Sayfada ismi \u015fu b\u00fcy\u00fck Sel\u00e7ukiyye Evliyalar\u0131 ile birlikte an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n\n\n\n Anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u015fudur ki Ali Gav-\u0131 Veli menk\u0131bede anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi \u015fehrin kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7an bir asker de\u011fil, bir Anadolu Ereni, bir evliyad\u0131r. Ancak bu menk\u0131beleri de bir kenara atmamak gerekir. \u0130\u00e7lerinde baz\u0131 sembolik manalar vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Gav ismini tarih\u00e7iler Fars\u00e7a \u201c\u00f6k\u00fcz\u201d anlam\u0131na gelen bir kelimeden geldi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Bu isim bir evliyaya hi\u00e7 yak\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131 gibi d\u00f6nemine ait bir yak\u0131\u015ft\u0131rma de\u011fildir, sonradan ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Gav isminin do\u011fru manas\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in d\u00f6nemindeki mana d\u00fcnyas\u0131n\u0131n terimlerine ve o g\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyas\u0131nda gav(kav) kelimesinin anlam\u0131na bakmak gerekir.<\/p>\n\n\n\n Hazreti Pir Celaleddin Rumi\u2019nin yani Mevlana\u2019n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 eser Mesnevi\u2019de baz\u0131 temel kavramlar ve misaller s\u0131k\u00e7a verilir. Sufi kelimesi tasavvuf ehlinin \u00e7ok \u00fcst\u00fcnde durdu\u011fu bir kavramd\u0131r. Kimileri dervi\u015flere sufi denmesini giydikleri y\u00fcn h\u0131rka ve sikkeye ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak sufi kelimesi \u00e7ok yo\u011fun bir mana yuma\u011f\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Suf pamuk demektir. Pamuk deyince ilk akla gelen \u015fey onun \u00e7abuk yanmas\u0131d\u0131r. Sufiler a\u015fk ate\u015fi ile yanmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. O y\u00fczden pamuk gibi olan \u00e7abuk yanar. Hz. Mevlana mesnevi eserinin ilk 18 beyiti i\u00e7inde bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi \u015f\u00f6yle ifade eder:<\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131l\u0131ktan par\u00e7a par\u00e7a olmu\u015f, kalb isterim ki, i\u015ftiyak derdini a\u00e7ay\u0131m.<\/em> (Mesnevi 1.defter, 3. Beyit Terc\u00fcme: Veled \u0130zbudak)<\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte pamuk gibi (sufi) par\u00e7a par\u00e7a olmu\u015f, pare pare olmu\u015f, lime lime tel tel olmu\u015f bir g\u00f6n\u00fcl ancak Mevlana\u2019n\u0131n bu ayr\u0131l\u0131k derdini anlayabilir. Hazreti Pir bu fikrini defaatle ba\u015fka \u00f6rneklerle anlat\u0131r durur. \u0130\u015fte tam bu minvalde Mesnevi eserinde se\u00e7ilen anahtar kelimelerinden bir tanesi de manas\u0131n\u0131 arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu Kav kelimesidir. Bak\u0131n b\u00fcy\u00fck belagat \u00fcstad\u0131 ne diyor:<\/p>\n\n\n\n Ben yand\u0131m, kav\u0131n\u0131 tutu\u015fturmak isteyen bana gelsin, benden tutu\u015ftursun da \u00e7er\u00e7\u00f6p\u00fc alevlesin, yaks\u0131n!<\/em><\/p>\n\n\n\n Kav, ate\u015f alma kabiliyetindedir, \u015fu halde ate\u015fi cezbeden kav\u0131 al!<\/em> (Mesnevi 1.defter 1722-1723.beyitler Terc\u00fcme: Veled \u0130zbudak)<\/p>\n\n\n\n Kav Mesnevide g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi sufilerin kendilerine metafor olarak kulland\u0131klar\u0131 \u00e7ok \u00f6zel ve \u00e7ok \u00f6nemli bir kelimedir. Ya\u015far \u00c7a\u011fbay\u0131r taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zl\u00fck bu kelimenin bize 17 farkl\u0131 anlam\u0131n\u0131 veriyor. Bizim i\u00e7in \u00f6nemli baz\u0131 anlamlar\u0131n\u0131 listeleyerek \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnelim:<\/p>\n\n\n\n Madde ba\u015f\u0131 \u201ckav\u201d ve \u201cgav\u201d:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kav k\u00f6k\u00fcnden t\u00fcremi\u015f \u201ckavlamak\u201d ve \u201cgavlamak\u201d fiiline bakal\u0131m:<\/p>\n\n\n\n Tasavvufta temel d\u00fc\u015f\u00fcnce insan\u0131n deriden, bedenden suretten kurtulup manaya ermesidir. Beden bir zindan gibidir. Buna post da denir. Bu posttan \u00e7\u0131kmak, \u00f6zg\u00fcr kalmakt\u0131r. Zaten bahsedilen numaralardaki beyitler de bir papa\u011fan\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fme \u00f6yk\u00fcs\u00fc anlat\u0131lan b\u00f6l\u00fcme aittir. \u0130\u015fte gav tam olarak deriden soyulma, deriden kurtulma anlam\u0131na gelir. A\u011fa\u00e7lar\u0131n kabuklar\u0131 s\u00f6k\u00fcl\u00fcr ve ate\u015f onlarla yak\u0131l\u0131r. Ondan a\u011fa\u00e7 kabu\u011funa kav denir. Ate\u015fle ilgili olan t\u00fcm manalar a\u011fa\u00e7 kabu\u011funun ate\u015f yakmada kullan\u0131lmas\u0131ndan t\u00fcreyen di\u011fer manalard\u0131r. Kav: kabu\u011fun s\u00f6k\u00fclerek yak\u0131lmas\u0131d\u0131r. Sufi olmay\u0131 hi\u00e7 bilmeyen bir insan bana tarifini yap deseydi ona basit olarak b\u00f6yle \u00f6zetleyebilirdik: kabu\u011fu s\u00f6k\u00fcp yakmak, yok etmek. Manaya ermek.<\/p>\n\n\n\n Mesnevi m\u00fc\u015ferrihi Tahiri Mevlevi s\u00f6z konusu beyiti nas\u0131l \u015ferh etmi\u015f:<\/p>\n\n\n\n “Ruhun safa kesbedebilmesi i\u00e7in bedenin, daha do\u011frusu ondaki mevhum benli\u011fin tala\u015f gibi tutu\u015fup yanmas\u0131 ve mahvolmas\u0131 laz\u0131md\u0131r. Bu suretle beden ve ruh serapa nur olur. \u015eair Zati, bir nat-\u0131 \u015ferifinin matla\u0131ndan ne g\u00fczel s\u00f6yler: <\/p>\n\n\n\n Bu ate\u015fle ilgili metaforlar\u0131 lakap olarak kullanan ba\u015fka bir Konya evliyas\u0131 ise me\u015fhur Ate\u015fbaz\u0131 Veli hazretleridir. Kendisi k\u0131z\u0131l tu\u011flalardan bir t\u00fcrbe yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir.[2]<\/a> K\u0131z\u0131l tu\u011fla ne demekti: kav.<\/p>\n\n\n\n \u015eimdi Konya\u2019da t\u00fcrbesi bulunan \u00fc\u00e7 evliyay\u0131 birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnelim: Ate\u015fbaz\u0131 Veli, Ali Gav-\u0131 Veli ve \u015eemsi Tebrizi.<\/p>\n\n\n\n \u015eem\u015fi Tebrizi\u2019nin ismi Hz.Mevlana taraf\u0131ndan verilmi\u015f bir lakapt\u0131r. Tebriz: ate\u015fler \u015fehri demektir. \u015eems zaten g\u00fcne\u015f demektir. Ate\u015fbaz: ate\u015fle oynayan demektir. Yani bu velilerin ortak noktas\u0131, hepsinin tasavvufun Allah a\u015fk\u0131yla yanma kavram\u0131ndan \u00fcnvanlar\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde, Ali Gav-\u0131 Veli hazretlerinin isminin de bu kelimeden geldi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u015eimdi yukar\u0131da anlat\u0131lan menk\u0131beye geri d\u00f6necek olursak, orada ine\u011fin postunun soyulmas\u0131 ve bu postun soyulmas\u0131 ile Konya \u015fehrinin fetholunmas\u0131, kap\u0131lar\u0131n\u0131n islama a\u00e7\u0131lmas\u0131 sembolik bir dil ile bir hakikati ortaya koymaktad\u0131r. Bu menk\u0131beye at\u0131fla Gav kelimesinin \u00f6k\u00fcz manas\u0131na geldi\u011fini savunanlar yan\u0131lmaktad\u0131r. Bu menk\u0131bedeki gav \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m\u0131 \u00f6k\u00fczden dolay\u0131 de\u011fil derinin soyulmas\u0131ndan dolay\u0131d\u0131r. \u00d6zetle toparlayacak olursak, Ali Gav-\u0131 Veli Konya\u2019n\u0131n fethi ile ili\u015fkilendirilmi\u015f b\u00fcy\u00fck bir evliyad\u0131r. Kendi ismiyle g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fan medrese i\u00e7erisinde medfun oldu\u011fu kay\u0131tlarda ge\u00e7mektedir.(Sandukas\u0131 ve yeri kay\u0131pt\u0131r) Ancak bu m\u00fcbarek zat\u0131n ismi \u201csufi\u201d kelimesinin bir nevi Anadolu T\u00fcrk\u00e7esine terc\u00fcmesi gibidir. Yani ate\u015f yayan, insanlara ate\u015fi veren, Allah a\u015fk\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tan, derisini soymu\u015f, yanm\u0131\u015f derisi soyulmu\u015f gibi manalara gelmektedir. Bu vesileyle bu m\u00fchim hatan\u0131n gerekli Konya ansiklopedilerinde ve Medresenin a\u00e7\u0131klama levhas\u0131 gibi yerlerde d\u00fczeltilmesi dahas\u0131 da bu manan\u0131n gelecek ku\u015faklara aktar\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n Bu yaz\u0131y\u0131 kaleme ald\u0131\u011f\u0131m Portekiz\u2019in Lizbon \u015fehrinde de ayn\u0131 \u015fekilde \u015fehrin Portekiz krall\u0131\u011f\u0131 ad\u0131na fethi s\u0131ras\u0131nda kap\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f bir kahraman\u0131 bulunmaktad\u0131r:Martim Moniz. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu ki\u015finin ad\u0131n\u0131 hala ya\u015fatmak i\u00e7in Lizbon\u2019un kalesinin yan\u0131ndaki en merkezi semt, metro dura\u011f\u0131 ve bir\u00e7ok ba\u015fka kamusal alanda ismi ya\u015fat\u0131lmaktad\u0131r. Dar\u0131s\u0131 da Konya\u2019m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131na.<\/p>\n\n\n\n Ali Gav-\u0131 Veli hazretleri ruhi\u00e7\u00fcn el Fatiha.<\/p>\n\n\n\n Kaynak\u00e7a:<\/p>\n\n\n\n [1]<\/a> https:\/\/konyaninalimvehocalari.konyacami.com\/ali-gav-sultan\/<\/p>\n\n\n\n\n
\n
\n
Kametin ey b\u00fcstan-\u0131 lamek\u00e2n pirayesi,
Nurdan bir servdir, d\u00fc\u015fmez zemine sayesi.”<\/p>\n\n\n\n\n
\n\n\n\n