{"id":1568,"date":"2025-05-21T02:15:28","date_gmt":"2025-05-20T23:15:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/?p=1568"},"modified":"2025-05-21T02:56:45","modified_gmt":"2025-05-20T23:56:45","slug":"zemzem-kelimesinin-kokeni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/2025\/05\/21\/zemzem-kelimesinin-kokeni\/","title":{"rendered":"Zemzem kelimesinin k\u00f6keni"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131 kelimeler vard\u0131r ki, d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok farkl\u0131 dilinde benzer seslerle dola\u015fsalar da kimse onlar aras\u0131ndaki anlam ili\u015fkilerini a\u00e7\u0131klayacak kadar cesur olamaz. Nitekim bu kelimeleri yorumlamak i\u00e7in do\u011fudan ve bat\u0131dan farkl\u0131 dil ailelerinden bir\u00e7ok dili bilmek yetmez, bu dillerin k\u00f6kenleri olan antik dillere de a\u015fina olmay\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

Arap\u00e7a kelimelerde etimoloji \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n bildi\u011fi bir kural vard\u0131r. Sesleri benzese de baz\u0131 kelimeler ortak \u00fc\u00e7 harf k\u00f6k\u00fcnden gelmiyorsa ortak k\u00f6ke sahip olamazlar. \u00d6rnek vermek gerekirse, sevgi anlam\u0131na gelen hubb(\u062d\u0628) kelimesi se\u00e7me, oy verme anlam\u0131na gelen \u0646\u062e\u0628 kelimesi ile akraba olamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir tanesi \u062d harfi ile di\u011feri ise \u062e harfi ile yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7o\u011fu ki\u015finin bildi\u011fi bu kural\u0131 hi\u00e7e sayan yeni kural \u00f6ne s\u00fcrece\u011fim. E\u011fer kelimenin k\u00f6k\u00fc olarak farz edilen kelime antikite d\u00fcnyas\u0131na ait bir kelime ise bu kelimeler de ortak bir k\u00f6ke sahip olabilir. Bu \u00f6rnekte ge\u00e7en hub(\u062d\u0628) kelimesi, bu\u011fday tanesi, tah\u0131l tanesi anlam\u0131na gelir. Tah\u0131l tanesi ise avc\u0131 toplay\u0131c\u0131 olan kavimlerin bile bilmesi muhtemel bir kelimedir. \u0130\u015fte bu y\u00fczden, Arap\u00e7a dili do\u011fmadan daha eski bir tarihte bir dilde ortak k\u00f6ke sahip bir kelime, Arap\u00e7a\u2019da farkl\u0131 harflerle yaz\u0131lan bu iki kelimeyi de birden t\u00fcretmi\u015f olabilir.<\/p>\n\n\n\n

               Hub sevmek demektir. Eski T\u00fcrk\u00e7e \u00fczerinden kelimeye yakla\u015facak olursak, sevmek, biraz geriye gidildi\u011finde sebmek halini al\u0131r. Sebmek ise sapmak fiili ile ili\u015fkilidir. Sapmak sap\u0131 ay\u0131rmak, faydal\u0131 k\u0131sm\u0131 se\u00e7mek, faydas\u0131z k\u0131sm\u0131 ay\u0131rmak demektir.<\/p>\n\n\n\n

Yani Sevmek fiili asl\u0131nda ay\u0131rmak ve se\u00e7mek fiilinden t\u00fcremi\u015ftir. Arap\u00e7adaki sevgi kelimesi olan hub da ayn\u0131 \u015fekilde tah\u0131l tanesini ay\u0131rmaktan t\u00fcreyerek bu anlama gelmi\u015ftir. Bir se\u00e7im i\u015fleminden anlam k\u00f6k\u00fcn\u00fc al\u0131r. Onunla hi\u00e7 alakal\u0131 yok gibi duran \u0646\u062e\u0628 fiil k\u00f6k\u00fc de bir se\u00e7imi anlatt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu kelime ile akraba olabilir. \u00d6zellikle kelimenin ba\u015f\u0131na bir n sesi gelmi\u015f olmas\u0131 bunun S\u00fcmerce bir \u00f6n ek olma ihtimalini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Hub israiliyata g\u00f6re Adem ile Havva’n\u0131n yedi\u011fi ve yiyerek cennetten d\u00fc\u015fmelerine neden olan \u015feydir. Hub denilen \u015fey kimine g\u00f6re tah\u0131l tanesi de\u011fil \u015fehvetti. Orda kastedilen \u015fey tohumdu. Hub kelimesinin muhabbet, sevgi ile ili\u015fkisi ve sevginin de \u015fehvetle ili\u015fkisi akl\u0131m\u0131za epeyce yatk\u0131n gelse de kelimenin insan iradesine giden se\u00e7me anlam\u0131n\u0131 unutmay\u0131n. \u0130rade yani se\u00e7im ak\u0131l\u0131n temelidir. Ak\u0131l se\u00e7erek \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Do\u011fru ve yanl\u0131\u015f iki se\u00e7enekten birini se\u00e7er. \u015eehvet ve ak\u0131l ayn\u0131 \u015feyin Adem ve Havva’da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f eril ve di\u015fil hali olabilir, nitekim ben de bu kanaate daha yak\u0131n oldu\u011fum i\u00e7in farkl\u0131 harflerle yaz\u0131lsalar da \u0646\u062e\u0628 kelimesinin \u062d\u0628 kelimesi ile alakal\u0131 oldu\u011funu, Arap\u00e7ay\u0131 iyi bilenler taraf\u0131ndan alayc\u0131 ele\u015ftiriler alma pahas\u0131na savunmaktay\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

S\u00fcmerler \u00e7o\u011fu tarih\u00e7iye g\u00f6re Ortado\u011fu dinlerinin tamam\u0131n\u0131n t\u00fcredi\u011fi toplum olarak var say\u0131l\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde de S\u00fcmercenin Yunanca, Arap\u00e7a, Latince, Fars\u00e7a gibi diller \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 etkiler bilinmektedir. Ancak burada atlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir nokta, S\u00fcmerce ile belki de benzer kelimeler ve kavramlar bar\u0131nd\u0131ran ba\u015fka medeniyetlerin bulunma ihtimaline kar\u015f\u0131n sadece S\u00fcmerlerin dillerini kay\u0131t alt\u0131na alm\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00f6rne\u011fin Latin dillerinde Angelo(melek), Ana(anne, ruh do\u011furan) gibi isimlerin k\u00f6keninde olan An kelimesinin S\u00fcmer An Tanr\u0131\u00e7as\u0131ndan geldi\u011fi varsay\u0131lsa da, belki de S\u00fcmerlere de ba\u015fka bir dilden gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi konumuz olan Zemzem(zemmizem ya da zemzeme vs\u2026) kelimesine d\u00f6necek olursak, bir biri ard\u0131ndan tekrar eden iki kelimeden olu\u015ftu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Zem(\u0632\u0645) kelimesini tek ba\u015f\u0131na ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Arap\u00e7ada toplanmak birle\u015fmek anlam\u0131na gelir. Asl\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir bal\u0131k tuttuk ama bize kendi ba\u015f\u0131na bu pek de anlaml\u0131 gelmiyor. Bunun nedeni kelimeyi sadece Arap\u00e7adaki anlam\u0131 ile d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor olmam\u0131z. Nitekim S\u00fcmercede bir kelime hem s\u0131fat hem fiil hem de isim olabilir. Yani su kelimesi hem akmak, hem \u0131slak hem de s\u0131v\u0131 anlam\u0131na gelebilir. Ancak Arap\u00e7aya t\u00fcm bu anlamlardan sadece biri ya da baz\u0131lar\u0131 ge\u00e7mi\u015f baz\u0131lar\u0131 ise ba\u015fka dillere ge\u00e7mi\u015f olabilir. Bu nedenle kelimenin izini di\u011fer dillerden s\u00fcrmemiz gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Zem kelimesi Yunancada Zomos ve Latincede Summus olan kelime ile ortak k\u00f6ktendir. Bu kelimelerin birinci anlam\u0131 su demektir. \u00d6zellikle de bitkilerden s\u0131k\u0131larak \u00e7\u0131kar\u0131lan su, \u00f6z. T\u00fcrk\u00e7ede su, \u00f6z ve us kelimeleri ayn\u0131 kelimenin farkl\u0131 a\u011f\u0131zlarda s\u00f6ylenme \u015feklidir. Suyun toplanma ile ili\u015fkisini tahmin etmeniz zor de\u011fildir. Su tabiat\u0131 itibar\u0131 ile derelerde birle\u015fen ve sonras\u0131nda denizde birle\u015fen bir maddedir. \u0130\u015fte Latincenin Summus kelimesi de tam b\u00f6yle bir kelimedir. Hem meyve suyu, bitki suyu, bitki \u00f6z\u00fc anlam\u0131na geldi\u011fi gibi hem de toplam, birle\u015fme demektir. Nitekim S\u00fcmer kelimesi s\u00fcmerlerin \u00fclkesini anlatmakta bu \u00fclke ise F\u0131rat ve Dicle nehrinin birle\u015ferek denize d\u00f6k\u00fcld\u00fckleri bir noktaya verilen isimden ibaret olmu\u015ftur. S\u00fcmerler ise medeniyetlerini tesad\u00fcfen burada kurmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Antik d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminde, hatta g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek uzanan bir\u00e7ok inan\u00e7 sisteminde su ruh demektir. Canl\u0131lar \u0131slak olur. \u00d6l\u00fcnce kururlar. Bu nedenle can\u0131n su ile insana n\u00fcfuz eden bir \u015fey oldu\u011funa inan\u0131l\u0131r. Ruh ve ak\u0131l ise ayn\u0131 \u015fey olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in eski T\u00fcrk\u00e7ede us ak\u0131l demektir, ayn\u0131 \u015fekilde de Arap\u00e7a da su anlam\u0131na gelen Lab(El ab) ak\u0131l anlam\u0131na da gelir. Ak\u0131l sudur. Kuru \u015feylerde ak\u0131l yani ruh olmaz. S\u00fcmercede bu kelimelerin tamam\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren kelimeler mevcuttur, mesela sub kelimesi. Nitekim s\u00fcmerler de susam ya\u011f\u0131 gibi s\u00fcrekli bir\u00e7ok bitkinin suyunu \u00e7\u0131kar\u0131p onlardan bir tak\u0131m faydalar elde etme \u00fczerine geli\u015fmi\u015f g\u0131da ve t\u0131p teknikleri mevcuttur. Asl\u0131nda s\u00fcmerler sular\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 bu \u00fcr\u00fcnlerin bitkilerin bir nevi \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131kararak o bitkiye ait \u00f6zellikleri kendilerine ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu fikrin sonralar\u0131 Yunan mitolojisinde \u00e7ok bask\u0131n oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Sarma\u015f\u0131\u011f\u0131n sarma \u00f6zelli\u011fi, meyvesi olan \u00fcz\u00fcmden yap\u0131lan \u015faraptan insana ge\u00e7erek insan\u0131 sarmakta ve ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirmektedir. Ya da t\u0131slayarak b\u00fcy\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen y\u0131lanlar yakalan\u0131larak onlar\u0131n zehrinden b\u00fcy\u00fcler yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Su ruhani bir \u015feydir. Eski T\u00fcrklerin dini inan\u00e7lar\u0131nda da suyun ayn\u0131 \u015fekilde \u00f6nemli oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. T\u00fcrk tengizi(denizi) , k\u00f6k tengrinin yer y\u00fcz\u00fcndeki bir aynas\u0131, bir yans\u0131mas\u0131, tecellisi konumundad\u0131r. K\u00f6k bitkilere suyu getiren uzuvdur. K\u00f6k tengri ise ya\u011fmur arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise yer y\u00fcz\u00fcne ruhlar\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc semad\u0131r. Bu k\u00f6k\u00fcn semay\u0131 deldi\u011fi noktalar sa\u00e7akl\u0131 y\u0131ld\u0131zlard\u0131r. K\u00f6k Tengri ile Tengiz ikili bir felsefi sistemdir, t\u0131pk\u0131 platonun idealar d\u00fcnyas\u0131 gibi.<\/p>\n\n\n\n

Suyun, ruh(nefs) ve ak\u0131l anlamlar\u0131na geldi\u011fini kavrad\u0131 isek Kuran\u0131 Kerim\u2019de suda bo\u011fulma ile ilgili anlat\u0131lan iki k\u0131ssay\u0131 dikkatlice yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Hz. Nuh aleyhisselam(T\u00fcrklerin atas\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenir ve k\u0131ssas\u0131 S\u00fcmerlerce bilinir) akla ve mant\u0131\u011fa ayr\u0131 \u015fekilde ald\u0131\u011f\u0131 vahiye g\u00fcvenerek su olmayan bir yerde gemi yapmaya kalk\u0131\u015f\u0131r. Halk\u0131 ise ona, yani ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fi vahiye de\u011fil akl\u0131na g\u00fcvenmektedir. Nitekim beklenen felaket geldi\u011finde halk suda bo\u011fulur.<\/p>\n\n\n\n

Firavunun ise kabaran nefsi onu Musa\u2019ya meydan okumaya itmektedir. Nitekim nefsine yenilerek pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc Hz. Musa aleyhisselam\u0131 yakalamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bo\u011fulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Acaba birinci k\u0131ssadaki insanlar suda m\u0131 bo\u011fulmu\u015ftur, yoksa ak\u0131llar\u0131nda m\u0131? Acaba Firavun kabaran dalgalarda m\u0131 bo\u011fulmu\u015ftur, yoksa kabaran sudan dalgalar de\u011fil de onun nefsi midir? Acaba her ikisi de m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Yani bu d\u00fcnyada suda bo\u011fulurken, ba\u015fka bir manevi alemde de ak\u0131l ve nefiste mi bo\u011fuluyordu? Bunlar\u0131n hepsi do\u011fru olabilir, nitekim Kuran\u0131 Kerimde bu \u015fekilde m\u00fcte\u015fabih anlamlarla doludur.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrklerin Nuh aleyhisselam\u0131n torunlar\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Nitekim e\u011fer b\u00f6yle bir \u015fey varsa Nuh tufan\u0131 T\u00fcrklerin ana yurdu olan Orta Asya\u2019da cereyan etmi\u015ftir. Hazar Denizi\u2019nin Nuf Tufan\u0131 sonucu olu\u015ftu\u011funa dair inan\u0131\u015flar eski zamanlardan beri bilinmektedir. Nitekim, Nuh\u2019un gemisinin Hazar Denizi yak\u0131nlar\u0131nda bir da\u011fda(A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131na) karaya oturdu\u011fu yayg\u0131n bir inan\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk\u00e7edeki su ile S\u00fcmercedeki sub kelimeleri aras\u0131nda bir ili\u015fki varsa, bu ancak bir su kenar\u0131nda olabilir. S\u00fcmerleri suyla bu kadar i\u00e7li d\u0131\u015fl\u0131 \u015fekilde bir dini inan\u0131\u015fa s\u00fcr\u00fckleyen medeniyet proto T\u00fcrkler olabilir mi? Ben bunun olduk\u00e7a y\u00fcksek bir ihtimal oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. S\u00fcmercede bir\u00e7ok T\u00fcrk\u00e7e ile ortak kelime oldu\u011funa dair ara\u015ft\u0131rmalar yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u00e7o\u011funda g\u00f6zden ka\u00e7an kelime yukar\u0131da zikredilen dengiz kelimesidir. T\u00fcrklerin k\u00f6k tengrisinin yery\u00fcz\u00fc aynas\u0131 olan tengiz, S\u00fcmerlerin dumuzisi yani temmuzudur. Fonetik a\u00e7\u0131dan olduk\u00e7a benzeyen bu kelimelerin anlatt\u0131\u011f\u0131 kavramlar da birbirine benzemektedir. Temmuz g\u00f6kteki krali\u00e7enin yerdeki e\u015fidir ve baharda t\u00fcm tabiat\u0131n i\u00e7ine girip, k\u0131\u015f\u0131n yerin alt\u0131na geri d\u00f6n\u00fcp dinlenen yer suyunu temsil etmektedir. Zaten tengri kelimesinin dingir olarak S\u00fcmerceye girdi\u011fi de g\u00f6zlerden ka\u00e7mam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Hz. Hacer ve Hz. \u0130brahim\u2019in S\u00fcmer \u00fclkesinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 ve Arabistan yar\u0131m adas\u0131na oradan geldikleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Nitekim o d\u00f6nemde daha Arap\u00e7a olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Hz. \u0130brahim ve Hz. Hacer S\u00fcmerce veya benzeri bir dil konu\u015fmaktad\u0131r. \u0130\u015fte t\u00fcm bu anlat\u0131lanlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda zemzem kelimesinin \u00f6z\u00fcn\u00f6z\u00fc, suyun suyu, can\u0131n can\u0131, ruhun \u00f6z\u00fc gibi bir anlama geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir ki bu da zemzemin islam inanc\u0131ndaki kabul edili\u015f \u015fekline olduk\u00e7a uymaktad\u0131r. Zemzem cennet p\u0131nar\u0131ndan yani ruhlar diyar\u0131ndan gelen bir sudur. Zemzem suyun suyudur.<\/p>\n\n\n\n

Modern veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda Zemzem suyunun K\u0131z\u0131ldenizde buharla\u015fan sular\u0131n Taif civar\u0131nda yo\u011funla\u015farak ya\u011f\u0131\u015f olarak d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve bu \u015fekilde zemzem kuyusuna akt\u0131\u011f\u0131 ispat edilmi\u015ftir. Bu da pozitivist bir a\u00e7\u0131dan zemzemin birsuyun(denizin) suyu oldu\u011funu ispat etmektedir. Acaba zemzem cennetin suyu mudur yoksa denizin suyu mudur?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Baz\u0131 kelimeler vard\u0131r ki, d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok farkl\u0131 dilinde benzer seslerle dola\u015fsalar da kimse onlar aras\u0131ndaki anlam ili\u015fkilerini a\u00e7\u0131klayacak kadar cesur olamaz. Nitekim bu kelimeleri yorumlamak i\u00e7in do\u011fudan ve bat\u0131dan farkl\u0131 dil ailelerinden bir\u00e7ok dili bilmek yetmez,...<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1569,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1568","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ilginclik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1568","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1568"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1568\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1577,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1568\/revisions\/1577"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1569"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1568"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1568"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1568"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}