{"id":1545,"date":"2025-05-09T19:09:19","date_gmt":"2025-05-09T16:09:19","guid":{"rendered":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/?p=1545"},"modified":"2025-07-02T03:39:22","modified_gmt":"2025-07-02T00:39:22","slug":"turk-ay-yildizi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/2025\/05\/09\/turk-ay-yildizi\/","title":{"rendered":"T\u00fcrk Ay Y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n Semiyolojik Dili"},"content":{"rendered":"\n

Amerikan\u0131n ke\u015ffinden sonra Kolomb\u2019un Amerikay\u0131 ilk \u00e7izdi\u011fi haritalar kaybolmu\u015f ancak birka\u00e7 dekat \u00f6ncesinde \u0130spanyadaki bir aile armas\u0131n\u0131n asl\u0131nda Karahip Denizinin haritas\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Logolar, bayraklar, armalar silinemez \u015fekilde tarihi bilgileri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze aktaran bilgi kaynaklar\u0131 olmu\u015ftur. Ben de T\u00fcrk bayra\u011f\u0131m\u0131z\u0131n heybesinde bizlere tarihten hangi mesajlar\u0131 getirdi\u011fini ara\u015ft\u0131rd\u0131m ve olduk\u00e7a ilgin\u00e7 sonu\u00e7lara ula\u015ft\u0131m.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnya tarihi hakk\u0131nda genelde sorgulamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve herkesin sorgulamadan kabul etti\u011fi bilgiler 20.yy\u2019\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda ekseriyetle Avrupal\u0131 tarih\u00e7iler taraf\u0131ndan olu\u015fturuldu. \u00d6zellikle bilim tarihi ismi verilen yeni tarih alan\u0131 tamam\u0131yla bu tarihten itibaren yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in do\u011fu medeniyetine ait olan bir\u00e7ok icat, bulu\u015f ve felsefi fikir ya do\u011frudan R\u00f6nesans Avrupas\u0131na dayand\u0131r\u0131ld\u0131 ya da antik Yunan k\u00f6klerine do\u011frudan ba\u011flanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131. Ancak arada Arap dilinde yaz\u0131lm\u0131\u015f sekiz as\u0131rl\u0131k bir  M\u00fcsl\u00fcman yarat\u0131c\u0131l\u0131k d\u00f6nemi es ge\u00e7ildi. B\u00fcy\u00fck bilim tarih \u00fcstad\u0131 Fuat Sezgin d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinde verdi\u011fi konferanslarda bu ger\u00e7e\u011fi anlatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken konu\u015fmas\u0131na zaman zaman \u015fu minvalde s\u00f6zleri de eklemek gere\u011fi hissediyordu: \u00dczerimize yap\u0131\u015fm\u0131\u015f a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kompleksi o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fc ki \u00e7o\u011fu zaman insanlar\u0131 ger\u00e7ekte neler yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131za delilleriyle ortaya koyulmu\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen ikna olmuyordu. Yanl\u0131\u015f olduklar\u0131 bilimsel a\u00e7\u0131dan ispatlanm\u0131\u015f olsalar da kamuoyunun sorgulamadan inand\u0131\u011f\u0131 bilgiye inanmay\u0131 tercih etmek daha kolayd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte usturlap aleti de tam olarak bizim kendimizi buldu\u011fumuza ikna edemedi\u011fimiz bir alettir. Harezmi\u2019nin kitab\u0131nda Yunanlar\u0131n bulmu\u015f oldu\u011fu ve iz d\u00fc\u015f\u00fcm almaya yarayan ba\u015fka bir aletle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131p ismini Yunancaya dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu alet asl\u0131nda Arap\u00e7a Satara(<\/strong>\u0633\u0637\u0631<\/strong>) hizaya getirmek k\u00f6k\u00fcnden geliyordu. Hakk\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f ilk eserlere ve \u00f6rneklerine Orta Asya\u2019da rastlanan usturlaplar \u00e7ok y\u00fcksek bir ihtimalle T\u00fcrk icad\u0131yd\u0131. Nitekim ka\u011f\u0131d\u0131n men\u015fei olan T\u00fcrklerin geometri alan\u0131nda islam medeniyetine katk\u0131lar\u0131 herkes\u00e7e iyi biliniyordu. Peki T\u00fcrklerin usturlab\u0131 bulmu\u015f olabileceklerine dair 9.yy\u2019dan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar fark\u0131nda olmadan ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z, anlam\u0131 unutulmu\u015f, ili\u015fkisi kesilmi\u015f sembolik bir i\u015faret, bir dil var m\u0131yd\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Londra\u2019da Denizcilik m\u00fczesinde 1825 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131 askerlerinden ele ge\u00e7irildi\u011fi notu d\u00fc\u015f\u00fclen bir sancak sergilenmektedir. \u00c7o\u011fumuzun akl\u0131na Osmanl\u0131 Devleti bayra\u011f\u0131 dendi\u011finde bu \u00fc\u00e7 hilalli bayraklar gelmektedir. Ancak bu bayrakta bulunan hilallere dikkat etti\u011fimizde, hilallerin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki T\u00fcrk bayra\u011f\u0131ndan daha tombul ve u\u00e7lar\u0131n\u0131n olmas\u0131 gerekti\u011fi gibi boynuzlu de\u011fil daha biti\u015fik adeta birbirlerine te\u011fet iki daire ile \u00e7izilmi\u015flerdi. Bu s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 hilaller y\u0131llar\u0131n\u0131 \u0130slam bilim aleti usturlaba vermi\u015f birisi olarak do\u011frudan usturlap \u015febekesini \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Bu \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m beni ge\u00e7mi\u015fe y\u00f6nelik hilalli T\u00fcrk bayraklar\u0131n\u0131 yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmeye y\u00f6neltti.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Londra Denizcilik m\u00fczesinde sergilenmekte olan Osmanl\u0131 Sanca\u011f\u0131(19.yy)<\/p>\n\n\n\n

Sergide Cezayirdeki Osmanl\u0131 askerlerinden ele ge\u00e7irilen bu bayra\u011f\u0131 nitekim denizciler yapm\u0131\u015ft\u0131 ve denizciler usturlap denen aleti g\u00fcn a\u015f\u0131r\u0131 kullanmaktayd\u0131. Bilgisayarda bu \u00e7izimi inceledi\u011fim zaman bir usturlap \u015febekesindeki g\u00f6ky\u00fcz\u00fc iz d\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ile neredeyse m\u00fckemmel derecede uyumlu \u00e7izildiklerini fark ettim. Acaba tasar\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan estetik kayg\u0131larla, g\u00fcndelik iptidai ko\u015fullarla b\u00f6yle bir hilal mi \u00e7izilmi\u015fti yoksa, ge\u00e7mi\u015ften beri T\u00fcrk gelene\u011finde oturmu\u015f ve kurallar\u0131 tan\u0131ml\u0131 bir hilal formu var m\u0131yd\u0131?<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Bu bayrakta g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ay, daha do\u011frusu hilal ay\u0131n bir evresini anlatt\u0131\u011f\u0131 gibi, s\u00f6zl\u00fck anlam\u0131 ile ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman ay\u0131n hilal evresine benzeyen geometrik \u015fekle verilen isimdir. Yani hem \u015feklin ismi hilaldir, hem de ay\u0131n evresinin ismi hilaldir. Dolay\u0131s\u0131 ile hilal \u015feklinde olan ba\u015fka \u015feylere de hilal denebilir.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer T\u00fcrk bayra\u011f\u0131ndaki hilalin sembolizmas\u0131n\u0131 yukar\u0131daki bayraktaki benzerlik nedeniyle g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn mutasatt\u0131h izd\u00fc\u015f\u00fcm \u00e7izimine benzetecek olursak hilalin sembolik anlam\u0131 farketmedi\u011fimiz bir derinlik kazanmaktad\u0131r. Bir\u00e7o\u011fumuz bilmese de usturlap \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle T\u00fcrkler taraf\u0131ndan 9.y\u00fczy\u0131lda orta asyada T\u00fcrkler taraf\u0131ndan icat edilmi\u015ftir. Harezmi\u2019nin hatal\u0131 \u015fekilde etimolojisini bir Yunan bilim aleti olan Astro Labon aynas\u0131 ile kar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle Yunan icad\u0131 zannedilen usturlap asl\u0131nda Geometri biliminin adeta b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rlama ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, ka\u011f\u0131t kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131n oldu\u011fu T\u00fcrkistanda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Mutasatt\u0131h(planisferik) iz d\u00fc\u015f\u00fcm \u00fczerinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz d\u0131\u015f \u00e7izgi g\u00f6k k\u00fcremizin, usturlap \u00fczerine \u00e7izilen d\u0131\u015f hatlar\u0131d\u0131r, yani kuzey, g\u00fcney, do\u011fu ve bat\u0131 ile t\u00fcm y\u00f6nleri i\u00e7eren semay\u0131 temsil etmektedir. \u0130\u00e7erde bulunan ekliptik ise g\u00fcne\u015fin 365 g\u00fcn boyunca g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde izledi\u011fi yoldur ve dolay\u0131s\u0131 ile d\u00f6rt mevsimi, yani t\u00fcm zamanlar\u0131 temsil etmektedir. \u0130kisini birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz takdirde \u201cher zaman her yerde\u201d anlam\u0131 ta\u015f\u0131yan bir sembol halini alm\u0131\u015f olur. Ama acaba ger\u00e7ekten T\u00fcrkler \u00e7izdikleri hilalde bunu mu kastediyorlard\u0131?<\/p>\n\n\n\n

Usturlap \u015febekesinin 10yy.’da hilal \u015feklinde sembolize bir \u015fekilde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n ispat\u0131 niteli\u011finde bir usturlap vard\u0131r. Al Hucendi(Al Khojandi) ismindeki usturlap ustas\u0131n\u0131n, usturlab\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fczde g\u00fcler y\u00fcz sembol\u00fcne benzetilen ve anlam\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen bir sembol vard\u0131r. Bu sembol\u00fcn, minik bir usturlap \u015febekesi oldu\u011funu fark etmek zor de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Bu gelene\u011fin T\u00fcrkistanda ne kadar yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmemiz \u00e7ok m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, peki eski T\u00fcrklerde g\u00f6k ile Tanr\u0131 ili\u015fkisini kuran imge bilimsel deliller var m\u0131yd\u0131?<\/p>\n\n\n\n

Bu sorunun cevab\u0131n\u0131 aramak i\u00e7in ge\u00e7mi\u015fte ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bayraklar ve semboller her defas\u0131nda daha g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fekilde bizi bu fikre itmektedir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk Y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n k\u00f6kleri-T\u00fcrk\u00fcn k\u00f6k y\u0131ld\u0131z\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Eski T\u00fcrklerin g\u00f6k tanr\u0131(k\u00f6k tengri) dinine mensup olduklar\u0131n\u0131 biliyoruz. Eski T\u00fcrkler insan can\u0131n\u0131(ruhunu veya akl\u0131n\u0131) su(us) olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri i\u00e7in, ya\u011fmurun d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc semaya sayg\u0131 duyuyor ve t\u00fcm ruhlar\u0131n k\u00f6k\u00fc, kayna\u011f\u0131 olan yarat\u0131c\u0131n\u0131n semada oldu\u011funu hayal ediyorlard\u0131. Bu nedenle tapt\u0131klar\u0131 tanr\u0131ya k\u00f6k tengri(ruhlar\u0131n k\u00f6k\u00fc) demi\u015flerdi ve y\u0131ld\u0131zlar\u0131 k\u00f6k sa\u00e7aklar\u0131 olarak tasvir ediyorlard\u0131. K\u00f6kleri semaya basan ve yapraklar\u0131 yere uzanan ba\u015fa\u015fa\u011f\u0131 hayat a\u011fac\u0131 motifini mutlaka g\u00f6rm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fczd\u00fcr. \u0130\u015fte bu a\u011fac\u0131n k\u00f6klerinin u\u00e7lar\u0131 sa\u00e7akl\u0131 y\u0131ld\u0131zlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Altaylar\u0131n Paz\u0131r\u0131k b\u00f6lgesinde ke\u015ffedilen bu hal\u0131n\u0131n bir k\u00f6k tengri tasviri oldu\u011funda \u015f\u00fcphe duymuyorum. Konumuzla ilgisi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu hal\u0131y\u0131 uzun uzun anlatmayaca\u011f\u0131m ancak hal\u0131da bulunan sekiz k\u00f6\u015feli y\u0131ld\u0131zlara dikkat etmenizi istiyorum. Bu sekiz k\u00f6\u015feli y\u0131ld\u0131z g\u00f6sterimi T\u00fcrklerde ilk \u00e7a\u011flardan beri yayg\u0131n olmakla birlikte, T\u00fcrklerden s\u00fcmerlere de ge\u00e7mi\u015f ve s\u00fcmer alfabesinde sekiz k\u00f6\u015feli bir y\u0131ld\u0131z dingir(tengri) kelimesi olarak yerini alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zetle T\u00fcrkler sema tasvirini s\u0131k s\u0131k cenaze \u00f6rt\u00fcs\u00fc olarak kullan\u0131lan bu hal\u0131da oldu\u011fu gibi dini bir tema olarak kullanmaktayd\u0131. T\u00fcrklerin millet olarak varl\u0131\u011f\u0131 semaya dayan\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fcy\u00fck Timur Devleti ve Hilal<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk hal\u0131lar\u0131nda s\u0131k\u00e7a rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve sonralar\u0131 Osmanl\u0131 \u00c7inicili\u011finde, sultan k\u0131yafetlerinde de s\u0131k\u00e7a g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00c7intemani isminde bir desen bulunmaktad\u0131r. \u00c7intemani Sanskrit\u00e7ede d\u00fc\u015f\u00fcnce hazinesi ba\u015fka bir \u00e7eviride ise efsanevi dilek cevheri demektir. Desende \u00fc\u00e7 hilal \u015fekli kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u015fekilde i\u00e7 i\u00e7e kullan\u0131l\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde kar\u015f\u0131m\u0131zda makalenin ba\u015f\u0131ndaki bayrakta oldu\u011fu gibi gene \u00fc\u00e7 hilal \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. G\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde sadece bir tane ay bulundu\u011fu i\u00e7in yan yana duran \u00fc\u00e7 tane hilalin ba\u015fka bir anlam\u0131 olmal\u0131d\u0131r.  \u0130lk kullan\u0131m\u0131 Uygur T\u00fcrklerine kadar gitti\u011fine inan\u0131lan \u00e7intemani motiflerindeki hillaller de ayn\u0131 yukar\u0131daki bayrakta g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi tombul ve u\u00e7lar\u0131 birle\u015fiktir ve gene ekliptik iz d\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne olduk\u00e7a yak\u0131n formlarda \u00e7izilmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

\u00c7intemani motifi bize ilk bayrakta g\u00f6rmedi\u011fimiz \u00fc\u00e7 yeni ipucu veriyor. Birisi motifin olmazsa olmaz tamamlay\u0131c\u0131 unsuru bulut, ikincisi hilalin i\u00e7inde yer alan genellikle k\u0131rm\u0131z\u0131 renkli bir yuvarlak, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise kullan\u0131lan renk paleti. Buluttan dolay\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn tasvir edildi\u011fi tezi g\u00fc\u00e7leniyor. \u00d6zellikle eski t\u00fcrklerde bulut \u015feklinde tasvir edilen ve semadan inen bir umay ana fig\u00fcr\u00fc oldu\u011funu biliyoruz. Mavi beyaz renklerin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131yor olmas\u0131 bize bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyin g\u00f6ky\u00fcz\u00fc oldu\u011fu fikrini g\u00fc\u00e7lendiriyor. K\u0131rm\u0131z\u0131 bir yuvarlak olarak \u00e7izilen \u015fey ise izd\u00fc\u015f\u00fcm oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde 21 Aral\u0131k tarihindeki g\u00fcne\u015f olmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcne\u015f mutasatt\u0131h(planisferik) g\u00f6k haritas\u0131nda daima ekliptik \u00fczerinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Baz\u0131 astronomik saatlerde t\u0131pk\u0131 \u00e7intemani motifinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015feklinde g\u00f6sterilir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Resim: Prag astronomik saatinde g\u00fcne\u015fin ekliptik \u00fczerindeki g\u00f6sterimi<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zetle \u00e7intemani resiminde \u00fc\u00e7 kez tekrar eden g\u00f6ky\u00fcz\u00fc tasviri bulunmaktad\u0131r. G\u00f6ky\u00fcz\u00fc neden bir de\u011fil de \u00fc\u00e7 kere olsun ki?<\/p>\n\n\n\n

Bu sorunun cevab\u0131n\u0131 bize imparatorlu\u011funun s\u0131n\u0131rlar\u0131 bir g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne s\u0131\u011fmayan bir T\u00fcrk imparatorlu\u011fu kurmu\u015f olan Timur Devleti vermektedir. T\u00fcrk devleti s\u0131n\u0131rlar\u0131 b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcnde T\u00fcrkler, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn her ilde ayn\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmi\u015flerdir. Bu nedenle bayraklar\u0131na t\u0131pk\u0131 \u00e7intemani motifinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi \u00fc\u00e7 g\u00f6ky\u00fcz\u00fc koymu\u015f olmal\u0131lard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

E\u011fer bu anlatt\u0131klar\u0131mla sizi \u00e7intemani motifinin i\u00e7indeki k\u0131rm\u0131z\u0131 noktan\u0131n g\u00fcne\u015f oldu\u011funa ikna edebildiysem o zaman g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki bir\u00e7ok T\u00fcrk devletinin bayra\u011f\u0131nda bulunan y\u0131ld\u0131z motifinin anlam\u0131ndan daha detayl\u0131 bahsetmek istiyorum. Eski T\u00fcrklerde y\u0131ld\u0131z kelimesinin anlam\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde astronomik anlamda tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u0131ld\u0131z kelimesinden biraz farkl\u0131d\u0131r. Divan\u0131 L\u00fcgatitt\u00fcrk\u2019te Ka\u015fgarl\u0131n\u0131n Arap\u00e7a terc\u00fcmesini \u201cal Kavkab\u201d(\u0627\u0644\u0643\u0648\u0643\u0628) olarak verdi\u011fi kelime Arap\u00e7ada yuvarlak, \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7an g\u00f6k cismi anlam\u0131na gelmektedir. Bu bildi\u011fimiz y\u0131ld\u0131z olan necm(\u0646\u062c\u0645) kelimesinden farkl\u0131d\u0131r. Necm dendi\u011fi vakit gece g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz y\u0131ld\u0131zlar akl\u0131m\u0131za gelir ancak Kavkab dendi\u011fi vakit, y\u0131ld\u0131z, g\u00fcne\u015f, gezegen hepsini kapsayan bir tan\u0131m yap\u0131lmaktad\u0131r. G\u00fcne\u015f bir \u201ckavkab\u201dt\u0131r yani y\u0131ld\u0131zd\u0131r. Hilal ve y\u0131ld\u0131z\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrk bayra\u011f\u0131nda bulunan hilal ve y\u0131ld\u0131z bildi\u011fimiz anlamda ay ve y\u0131ld\u0131z olabilir mi?<\/p>\n\n\n\n

Ay ve hilal<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Makalenin temeline koydu\u011fumuz Cezayirde bulunan Osmanl\u0131 bayra\u011f\u0131n\u0131n, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Cezayir ve Tunus bayraklar\u0131 ile birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gerekti\u011fini unutmayal\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u00fclkeler Osmanl\u0131 Devletinin denizcilerinin yeti\u015fti\u011fi yerler olup, bayraklar denizcilikte gemilerin tan\u0131nabilmesi i\u00e7in mutlak \u00f6neme sahipti. Bu y\u00fczden bayrak gemicilikte \u00e7ok \u00f6nemli bir elemand\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki T\u00fcrk bayra\u011f\u0131, tarihte Osmanl\u0131 devletinin kulland\u0131\u011f\u0131 bayraklara birlikte bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman y\u0131ld\u0131z motifinin zaman zaman hilalin i\u00e7inde \u00e7izildi\u011fine rastlamaktay\u0131z. D\u0131\u015f\u0131na \u00e7izildi\u011finde ise \u00e7o\u011fu kez, hilalin u\u00e7lar\u0131n\u0131n tamamland\u0131\u011f\u0131 nokta \u00fczerinde veya bu noktaya te\u011fet olarak \u00e7izilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn bir kavu\u015fum ile bir g\u00fcn g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde olu\u015fmu\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 var sayar isek ihtimaller olduk\u00e7a azal\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc ay\u0131n y\u00f6r\u00fcngesinin 5 derece e\u011fik olmas\u0131 nedeniyle, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde ekliptik \u00fczerinde d\u00f6nen gezegenler ile ay aras\u0131nda bu t\u00fcr kavu\u015fumlar olduk\u00e7a nadir ya\u015fan\u0131r. Gezegen olmayan y\u0131ld\u0131zlar ise ay\u0131n \u0131\u015f\u0131mas\u0131 nedeniyle yan\u0131nda iken g\u00f6z\u00fckmeyecek kadar s\u00f6n\u00fck kal\u0131rlar. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck kavu\u015fumlar antik astrolojide k\u00f6t\u00fc \u015fans olarak yorumlan\u0131r. Bu nedenle ay\u0131n yan\u0131na parlak ba\u015fka bir nesnenin yana\u015fmas\u0131 k\u00f6t\u00fc bir alamettir.<\/p>\n\n\n\n

Astronomik olarak ay ile d\u00fcnya aras\u0131nda herhangi bir y\u0131ld\u0131z\u0131n veya g\u00fcne\u015fin girmesi hi\u00e7bir surette m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Cezayir ve Tunusun bayraklar\u0131 fiziksel olarak imk\u00e2ns\u0131z bir durumun tasviri haline gelmi\u015f demektir. Bu durumun sadece tasar\u0131m icab\u0131 b\u00f6yle oldu\u011funu var sayal\u0131m. Ancak ge\u00e7mi\u015fe do\u011fru di\u011fer bayraklar\u0131 da tarad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu durumun sadece bu iki devletin bayraklar\u0131nda rastlanan bir tesad\u00fcf olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bir\u00e7ok kez y\u0131ld\u0131z ay\u0131n \u00fczerine \u00e7izilmi\u015ftir. Di\u011fer bir a\u00e7\u0131dan gene astronomik verilen \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ay\u0131n ger\u00e7ekteki hilal \u015feklinin t\u0131rnak \u015fekilde oldu\u011fu, u\u00e7lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k oldu\u011fu ve bayraklarda \u00e7izilen hilallere \u00e7ok benzemedi\u011fi g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

\u00d6zetle bayra\u011f\u0131m\u0131zda bulunan hilalin, \u015fekli icab\u0131yla hilal ismini alm\u0131\u015f olmas\u0131, ger\u00e7ek hilale benziyor olmas\u0131 ile hilal ismini alm\u0131\u015f olmas\u0131ndan daha muhtemeldir. Aceleci bir sonuca varmadan di\u011fer T\u00fcrk devletlerinin bayraklar\u0131na bakmam\u0131z gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Bir\u00e7ok T\u00fcrk bayra\u011f\u0131nda k\u0131rm\u0131z\u0131 ile birlikte g\u00f6k rengi olan mavi tonlar\u0131n\u0131 ve g\u00fcne\u015fi g\u00f6rmekteyiz. G\u00fcne\u015f Ka\u015fgarl\u0131\u2019n\u0131n tarifine uyan bir y\u0131ld\u0131zd\u0131r. Sa\u00e7aklar\u0131 bulunan bir parlak yuvarlakt\u0131r. Eski T\u00fcrk bayraklar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen, sekiz ve on k\u00f6\u015feli y\u0131ld\u0131zlar g\u00fcne\u015f tasvirine benzemektedir. G\u00fcne\u015f g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn en parlak nesnesidir. G\u00fcne\u015fe nispetle ay veya di\u011fer y\u0131ld\u0131zlar \u00e7ok s\u00f6n\u00fck kal\u0131r. Dolay\u0131s\u0131 ile bir devletin ihti\u015fam\u0131n\u0131n sergilendi\u011fi bir bayrakta yer almas\u0131 gereken g\u00f6k cismi ay veya minik y\u0131ld\u0131zlar de\u011fil g\u00fcne\u015f olmal\u0131d\u0131r. Tam da bu nedenle T\u00fcrk bayra\u011f\u0131n\u0131n y\u0131ld\u0131z\u0131 da g\u00fcne\u015f olmal\u0131d\u0131r. T\u00fcrk bayra\u011f\u0131n\u0131n hilali ise t\u00fcm sema olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Usturlap dedi\u011fimiz g\u00f6k cisminin en k\u00f6t\u00fc ihtimalle 9. Y\u00fczy\u0131lda (yanl\u0131\u015f \u015fekilde yunanlarca icat edildi\u011fi san\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen)T\u00fcrkler taraf\u0131ndan Orta Asya\u2019da icat edildi\u011finden beri T\u00fcrkler semay\u0131 i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f iki daire olarak tasvir etmeyi bilmektedir. Eski T\u00fcrklerden beri gelen k\u00f6k tengri sembol\u00fc olan y\u0131ld\u0131z ise T\u00fcrklerin en k\u00f6kl\u00fc devlet ve din sembollerinden birisi olmu\u015ftur. T\u00fcrk bayra\u011f\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz hilal ve y\u0131ld\u0131z, T\u00fcrk tarihinin islam\u00f6ncesi ve islam d\u00f6nemindeki iki farkl\u0131 g\u00f6k tasvirinin birle\u015fmesinden olu\u015fuyor olma yorumu g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki bilinen a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan \u00e7ok daha ikna edicidir ve \u00f6zellikle de farkl\u0131 tarihlerde ya\u015fam\u0131\u015f ve farkl\u0131 devletler taraf\u0131ndan y\u00f6netilmi\u015f olan bir\u00e7ok T\u00fcrk devletinin farkl\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen bayraklar\u0131 aras\u0131ndaki fikri ve felsefi birlikteli\u011fi izah etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Portekizliler kendilerini Hindistana g\u00f6t\u00fcren \u00fc\u00e7 boyutlu bir usturlap olan Esfera Milar ismini verdikleri k\u00fcreyi co\u011frafi ke\u015fiflerin ilk y\u0131llar\u0131ndan itibaren milli bir sembol olarak kabul etmi\u015f ve bayraklar\u0131na koymu\u015flard\u0131. Kanaatime g\u00f6re T\u00fcrkler de usturlap aletinin mucidi olduklar\u0131 i\u00e7in bu aleti milli bir sembol olarak benimseyerek hilallerini usturlap \u015febekesi \u015feklinde yapm\u0131\u015f, ancak zaman i\u00e7erisinde bu sembolik dil unutulmu\u015ftur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Amerikan\u0131n ke\u015ffinden sonra Kolomb\u2019un Amerikay\u0131 ilk \u00e7izdi\u011fi haritalar kaybolmu\u015f ancak birka\u00e7 dekat \u00f6ncesinde \u0130spanyadaki bir aile armas\u0131n\u0131n asl\u0131nda Karahip Denizinin haritas\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Logolar, bayraklar, armalar silinemez \u015fekilde tarihi bilgileri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze aktaran bilgi kaynaklar\u0131 olmu\u015ftur. Ben...<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1546,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,142],"tags":[143,13,147],"class_list":["post-1545","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultur","category-usturlap","tag-ay","tag-turk","tag-usturlap"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1545","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1545"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1545\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1608,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1545\/revisions\/1608"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1546"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1545"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1545"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1545"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}