T\u00fcrk\u00e7e \u00fczerine y\u00fczy\u0131la yak\u0131n s\u00fcredir s\u00fcren bir tart\u0131\u015fma var. Bu da T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin ne oldu\u011fu, nerde ba\u015flay\u0131p nerede bitti\u011fi. T\u00fcrk Dil kurumunun Cumhuriyetin ilk d\u00f6nemindeki baz\u0131 politikalar\u0131, sonraki d\u00f6nemlerde baz\u0131 toplumsal e\u011filimler ve bir\u00e7ok \u00e7eli\u015fkili akademik g\u00f6r\u00fc\u015f sonras\u0131nda halen T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin tam olarak ne oldu\u011fu, hangi kelimelerin T\u00fcrk\u00e7e oldu\u011fu, hangi kelimelerin T\u00fcrk\u00e7e olmad\u0131\u011f\u0131 gibi sorulara net bir cevap verebilen yoktur.<\/p>\n
Bu konudaki nacizane g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc uzun s\u00fcredir yazma niyetindeydim. En sonunda internette \u201cmesela\u201d kelimesinin Arap\u00e7a oldu\u011fu ve kullan\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini savunan bir i\u00e7erik g\u00f6rd\u00fckten sonra bu yaz\u0131y\u0131 yazmaya karar verdim.<\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7e demek, basit bir mant\u0131kla T\u00fcrklerin konu\u015ftu\u011fu dil demektir. Yani D\u00fcnya \u00fczerinde T\u00fcrk olan, kendisine T\u00fcrk denilen insanlar\u0131n konu\u015ftu\u011fu dildir. Dolay\u0131s\u0131 ile T\u00fcrklerin kulland\u0131\u011f\u0131 bir kelime de T\u00fcrk\u00e7e kelimedir. T\u00fcrklerle akraba topluluklar\u0131n konu\u015ftu\u011fu dil de T\u00fcrk\u00e7e ile akraba bir dildir denebilir.<\/p>\n
\u00d6rnek vermek gerekirse \u201cmesela\u201d kelimesi T\u00fcrklerin kulland\u0131\u011f\u0131 bir kelimedir. Kelime Arap\u00e7a \u201cmsl\u201d k\u00f6k\u00fcnden gelse de hayat\u0131nda hi\u00e7 Arap\u00e7a \u00f6\u011frenmemi\u015f birisi bu kelimeyi kullan\u0131r. Dolay\u0131s\u0131 ile bir kelime Arap\u00e7a\u2019dan geliyor demek ba\u015fka \u015feydir. Kelime Arap\u00e7a demek ba\u015fkad\u0131r. Arap\u00e7a olan mesela Arap harfleriyle yaz\u0131lan \u201c\u0645\u0633\u0627\u0644\u0629\u201d d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Latin harfleriyle yaz\u0131lan \u201cmesela\u201d kelimesi T\u00fcrk\u00e7edir. (Bu mesele alfabe ile ilgilidir demek de\u011fildir kast\u0131m. Bir farklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in bu \u00f6rne\u011fi veriyorum.) Nitekim mesela dendi\u011finde Arap\u00e7ada T\u00fcrk\u00e7edeki anlam\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131l\u0131p anla\u015f\u0131lmayaca\u011f\u0131 bile belirsizdir. Bir \u00e7ok kelime diller aras\u0131nda ge\u00e7erken anlam\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirir. Yeni anlamlar kazan\u0131r ve geli\u015fir.<\/p>\n
Buradaki basit mant\u0131k\u00ee ili\u015fkiyi bir \u00f6rnekle anlamaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m. \u201cA\u011fa\u00e7 tohumdan geliyor\u201d demek ba\u015fkad\u0131r, \u201ca\u011fa\u00e7 tohumdur\u201d demek ba\u015fkad\u0131r. Burada k\u00f6kenle ilgili bir yakla\u015f\u0131m vard\u0131r. Ayn\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 mimari a\u00e7\u0131dan d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak \u201cOsmanl\u0131 mimarisindeki kubbe Bizans mimari \u00f6\u011fesidir\u201d demek bir \u00e7eli\u015fki olu\u015fturur. \u201cOsmanl\u0131 mimarisindeki kubbe Bizans mimarisinden gelmi\u015ftir\u201d demek \u00e7eli\u015fki olu\u015fturmaz.<\/p>\n
Bu nedenle \u201cmesela kelimesi Arap\u00e7ad\u0131r\u201d demek sa\u00e7ma bir c\u00fcmledir. Mesela kelimesine Arap\u00e7a demek T\u00fcrk\u00e7ede \u201cmesela\u201d kelimesinin ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc tamam\u0131yla reddetmek manas\u0131na gelir. Mesela\u2019dan t\u00fcreyen b\u00fct\u00fcn deyimleri ve anlamlar\u0131 yok saymak demektir. Bu T\u00fcrk\u00e7eye kar\u015f\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f bir sald\u0131r\u0131d\u0131r ve tarihten bug\u00fcne dek ya\u015fanm\u0131\u015f T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bir k\u0131sm\u0131 yok etmek ya da yok saymak demektir.<\/p>\n
Meseleyi uzatmadan ba\u015fka bir \u00f6rnek vermek istiyorum. \u0130ngilizcedeki bir\u00e7ok kelime gibi \u201cInformation<\/em>\u201d kelimesini ele alal\u0131m. Bu kelime Latince \u201cinformati\u014dne<\/em>\u201d kelimesinden gelir. Ama \u201cInformation kelimesi Latincedir\u201d demek yanl\u0131\u015ft\u0131r. Hi\u00e7 kimse b\u00f6yle bir \u015fey iddia etmez. Hi\u00e7bir \u0130ngiliz de, \u0130ngilizceden Latince kelimeleri \u00e7\u0131karal\u0131m diye bir yar\u0131\u015f i\u00e7ine girmez. Nitekim Latince k\u00f6kenli kelimeleri \u00e7\u0131kartmaya kalksak \u0130ngilizcede kelime kalmaz.<\/p>\n Birileri diyebilir ki \u00f6rnek do\u011fru de\u011fil. \u0130ngilizcenin Latince ile kurdu\u011fu ili\u015fki ile T\u00fcrk\u00e7enin Arap\u00e7a ile kurdu\u011fu ili\u015fki farkl\u0131 diyebilir. Ancak \u0130ngilizce Latin dili de\u011fildir. Farkl\u0131 dil ailesinden gelir. Ayn\u0131 durum herhangi bir Latin diline Yunancadan ge\u00e7en kelimeleri i\u00e7in de verilebilir.<\/p>\n Meseleyi ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan ele alacak olursak, k\u00f6keni belirsiz kelimeler o zaman hi\u00e7bir dilde de\u011fildir, o kelimeleri kullanman\u0131n tamamen yasak olmas\u0131 gerekir. Baz\u0131 kelimeler vard\u0131r ki, k\u00f6kenleri g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilinmemektedir. O kelimeler T\u00fcrk\u00e7e ses yap\u0131s\u0131na da uymad\u0131klar\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7e ba\u015fka bir kelimeden de gelmedikleri bellidir. Ancak bu kelimelerin k\u00f6keni belirsiz olmalar\u0131 onlar\u0131n var olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermez. Yani kelimelerin k\u00f6keni ayr\u0131 bir inceleme konusudur ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde par\u00e7as\u0131 olduklar\u0131 dil ba\u015fka bir durumdur.<\/p>\n Y\u00f6ntem olarak bir kelimenin T\u00fcrk\u00e7e olup olmad\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l anla\u015f\u0131l\u0131r?<\/strong><\/p>\n Bir kelime T\u00fcrk\u00e7e bir s\u00f6zl\u00fckte(yaz\u0131l\u0131 toplumca kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f herhangi bir s\u00f6zl\u00fck) yaz\u0131yorsa bu kelime T\u00fcrk\u00e7edir. E\u011fer bir kelime T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zl\u00fcklere halen girmediyse bu kelime T\u00fcrk\u00e7e kabul edilemez. \u00d6rne\u011fin \u201conline\u201d kelimesi bir \u00e7ok gazetede kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Bu kelimenin do\u011fru kullan\u0131m\u0131 \u201c\u00e7evrimi\u00e7i\u201d kelimesidir. Dolay\u0131s\u0131 ile bu kelime T\u00fcrkler aras\u0131nda kullan\u0131lsa da s\u00f6zl\u00fcklerde bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in T\u00fcrk\u00e7e say\u0131lmaz.<\/p>\n Asl\u0131nda bu konu, s\u00f6zl\u00fck\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn dillerin nas\u0131l temel yap\u0131 ta\u015f\u0131 oldu\u011funu bir kez daha g\u00f6steren bir konudur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" T\u00fcrk\u00e7e \u00fczerine y\u00fczy\u0131la yak\u0131n s\u00fcredir s\u00fcren bir tart\u0131\u015fma var. Bu da T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin ne oldu\u011fu, nerde ba\u015flay\u0131p nerede bitti\u011fi. T\u00fcrk Dil kurumunun Cumhuriyetin ilk d\u00f6nemindeki baz\u0131 politikalar\u0131, sonraki d\u00f6nemlerde baz\u0131 toplumsal e\u011filimler ve bir\u00e7ok \u00e7eli\u015fkili akademik g\u00f6r\u00fc\u015f...<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":938,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-937","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultur"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/937","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=937"}],"version-history":[{"count":5,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/937\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":943,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/937\/revisions\/943"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/938"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}