{"id":854,"date":"2019-12-24T15:03:45","date_gmt":"2019-12-24T12:03:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/?p=854"},"modified":"2019-12-24T15:03:45","modified_gmt":"2019-12-24T12:03:45","slug":"hashim-cabrera-ile-soylesi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/2019\/12\/24\/hashim-cabrera-ile-soylesi\/","title":{"rendered":"Hashim Cabrera ile S\u00f6yle\u015fi"},"content":{"rendered":"

\"WhatsApp<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Konu\u015fan ve T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7eviren:<\/p>\n

\u0130brahim Aybek<\/p>\n

Hashim Bey\u2019le bir s\u00fcredir mektupla\u015f\u0131yoruz. Her ne kadar onu kitaplar\u0131ndan tan\u0131sam da fiziksel olarak ilk kez tan\u0131yacak olman\u0131n heyecan\u0131 i\u00e7indeyim. Biraz heyecanla arabay\u0131 Kurtuba\u2019ya do\u011fru s\u00fcr\u00fcyorum. Yol boyunca End\u00fcl\u00fcs\u2019\u00fcn zeytin a\u011fa\u00e7lar\u0131yla, d\u00fczl\u00fcklerle ve akarsularla dolu manzaralar\u0131n\u0131 seyrediyorum. Ara ara yol kenar\u0131nda bir kale etraf\u0131nda olu\u015fmu\u015f minik kentleri g\u00f6r\u00fcyorum. Bu kalelerin bir\u00e7o\u011fu M\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f, \u00e7o\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar \u00e7ok iyi korunmu\u015f durumda.<\/p>\n

Kurtuba\u2019ya 20 km uzakl\u0131ktaki Almodavar Del Rio kasabas\u0131na gelince cebimden Hashim Bey taraf\u0131ndan verilmi\u015f adresi \u00e7\u0131kar\u0131p haritada arat\u0131yorum. B\u00f6yle bir yer bulunmay\u0131nca adresi daha dikkatli inceliyorum, \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor: \u201cfilanca yoldaki filanca ev, numaras\u0131 yok.\u201d<\/p>\n

Gece karanl\u0131\u011f\u0131nda bir oraya bir buraya gittikten bir s\u00fcre sonra bir siluet g\u00f6r\u00fcyorum ve yolu soruyorum. Adrese bak\u0131yor, b\u00f6yle bir adres yok diyor. Hashim Bey\u2019i arad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yleyince, g\u00fclerek \u2018\u00f6yle desene be adam\u2019 diyor. Ve yolu tarif ediyor. Yakla\u015ft\u0131k\u00e7a Almodavar Del Rio Kalesi\u2019nin heybetli ba\u011fr\u0131na do\u011fru giden bir yolu izliyorum. \u0130\u00e7imden gelen ses, galiba Hashim Cabrera bu kalede oturuyor, diyor.<\/p>\n

Nihayet Hashim Bey o\u011flu ile beni kar\u015f\u0131l\u0131yor. Arabayla birden kentin haritada ismi ge\u00e7en sokaklar\u0131ndan, caddelerinden, modernitenin b\u00fct\u00fcn \u201c\u00f6zde\u015fle\u015fmelerinden\u201d s\u0131yr\u0131l\u0131yoruz. \u00c2deta boyut de\u011fi\u015ftiriyoruz. Toprak bir yolda ilerlerken devasa bir tak\u0131n i\u00e7inden ge\u00e7iyoruz, yolun kenar\u0131ndan tav\u015fanlar atl\u0131yor. Buras\u0131 sanki, manevi bir koruma alt\u0131nda, bu koruma hayvanlara bile bir g\u00fcven veriyor ve insanlardan ka\u00e7m\u0131yorlar. Nihayet eve geliyoruz.<\/p>\n

\u0130spanya geleneklerine g\u00f6re ayakkab\u0131yla girdi\u011fimiz ev olduk\u00e7a enteresan. Evin koridorlar\u0131n\u0131n, kap\u0131lar\u0131n\u0131n, pencerelerinin hi\u00e7biri mimarl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6n tan\u0131ml\u0131 standart \u00f6l\u00e7\u00fclere, Neufert \u00f6l\u00e7\u00fclerine uymuyor. Bir kap\u0131 var y\u00fcksekli\u011fi 2,5 m, eni 60 cm, di\u011fer bir kap\u0131 y\u00fcksekli\u011fi 1,6 m iken eni bu sefer 100 cm. Evin iki kolu var, bir kolunda ev sahibi ve misafirler kal\u0131yor. Di\u011fer kolunda ise evin ehli kal\u0131yor. Bu kollar ortadaki son derece y\u00fcksek tavanl\u0131, \u015f\u00f6mineli bir salonda bulu\u015fuyor. Salonun k\u0131bleye bakan u\u00e7 k\u0131sm\u0131nda ise hal\u0131 ve seccadeler serili. Oras\u0131 s\u00fcrekli mescit olarak namaz k\u0131lmaya her daim haz\u0131r olarak bekliyor. Evin her yerinde birbirinden ilgin\u00e7 sanat objeleri ve s\u00fcsler varken mescit k\u0131sm\u0131 Hashim Bey\u2019in iman\u0131 gibi besberrak. Olduk\u00e7a sade bir dekorasyon g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

Evin hemen biti\u015fi\u011finde bir at\u00f6lye var. Burada sanatsal ve fikirsel \u00e7al\u0131\u015fmalar icra ediliyor. Evin etraf\u0131 ormanl\u0131k alanla \u00e7evrili. Bah\u00e7enin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne Hashim Bey Japonya\u2019dan getirdi\u011fi bambular\u0131 dikmi\u015f. Bah\u00e7e ise Almodavar del Rio Kalesi\u2019ni tam kar\u015f\u0131dan g\u00f6ren bir yama\u00e7 \u015feklinde a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru iniyor. Mevsim k\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen bah\u00e7e harika g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Evin i\u00e7i olduk\u00e7a kalabal\u0131k. Hashim Bey\u2019in \u00e7ocuklar\u0131 ve torunlar\u0131 var. Hashim Bey \u00e7ocuklar\u0131 \u00e7ok seviyor. S\u00fcrekli onlara \u015fakalar yap\u0131yor. Hepsi ile beni tek tek tan\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Daha gelir gelmez k\u0131rk y\u0131ll\u0131k arkada\u015f gibi sohbete koyuluyoruz. Kar\u015f\u0131mda \u00e7ocuksu bir heyecana sahip bir dost, ayn\u0131 zamanda da deruni bilgi ve deneyimi kar\u015f\u0131s\u0131nda ezildi\u011fim bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr oldu\u011funu \u00e7ok iyi hissediyorum. Konu Japonya\u2019dan a\u00e7\u0131l\u0131yor, Hashim Bey bir yerlerden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 Japon fl\u00fct\u00fcn\u00fc b\u00fcy\u00fck bir ustal\u0131kla \u00e7al\u0131veriyor. Bizde de bunun ayn\u0131s\u0131 var demeye kalmadan, bir yerlerden ney \u00e7\u0131k\u0131veriyor, a\u011f\u0131zl\u0131\u011f\u0131 olsa \u00e7alacak, a\u011f\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulam\u0131yor, yine de deniyor. San\u0131r\u0131m o anda konu Eskimolar\u0131n m\u00fczik k\u00fclt\u00fcr\u00fcne gelse onlar\u0131n m\u00fczik aletleri de bir yerlerden \u00e7\u0131kacak.<\/p>\n

Sofraya ge\u00e7iliyor. Hashim Bey, sofran\u0131n kurulmas\u0131nda kald\u0131r\u0131lmas\u0131nda bizzat kendi g\u00f6rev al\u0131yor. Evdeki han\u0131mlar \u00e7ocuklarla me\u015fgul olurken erkekler elbirli\u011fi ile mutfak i\u015flerini hallediyor. Bir yandan ko\u015fu\u015ftururken bir yandan Peygamberimizin (s.a.v.) e\u015flerine nas\u0131l yard\u0131m etti\u011fini anlat\u0131yor. Mutfaktaki masa sandalye Orta \u00c7a\u011f\u2019dan kalm\u0131\u015f gibi duruyor. Evde muhte\u015fem bir nizam var. \u00c7\u00f6pler ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Arta kalan g\u0131dalar bah\u00e7edeki hayvanlara verilmek \u00fczere ayr\u0131l\u0131yor. Hashim Bey tavuklara yem vermeye \u00e7\u0131k\u0131yor, d\u00f6nerken kap\u0131n\u0131n yan\u0131nda dizdi\u011fi odunlardan birini alarak \u015f\u00f6mineye at\u0131yor. Hi\u00e7bir geli\u015f gidi\u015fini bo\u015f yapm\u0131yor. Bu nedenle kap\u0131n\u0131n etraf\u0131nda bir seferki gidi\u015fte ta\u015f\u0131nmas\u0131 gereken \u015feyler dizili duruyor. Odunlar, \u00e7\u00f6p, su testisi vesaire.<\/p>\n

Sonra yeniden sohbete dal\u0131n\u0131yor, Mevl\u00e2na\u2019dan, Yunus Emre\u2019den, hatta Nasreddin Hoca\u2019dan, Osmanl\u0131\u2019dan, \u0130bn Arabi\u2019den, \u0130bn Masarra\u2019dan, modern M\u00fcsl\u00fcmanlardan konular \u00fczerine konu\u015fuluyor. S\u00f6z Sabora Uribe\u2019ye gelince, ortama bir h\u00fcz\u00fcn \u00e7\u00f6k\u00fcyor. Modern \u0130spanya\u2019n\u0131n ilk \u00f6nc\u00fc M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131ndan olan Sabora Han\u0131m\u2019\u0131n \u015fehit edilmesinin \u00fczerinden tam 20 y\u0131l ge\u00e7mi\u015f. Hashim Bey sadece bir din karde\u015fini de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir dava arkada\u015f\u0131n\u0131, bir kom\u015fudan \u00f6te bir can dostunu yitirmenin ac\u0131s\u0131n\u0131 halen \u00e7ok taze ya\u015f\u0131yor. 90\u2019l\u0131 y\u0131llarda M\u00fcsl\u00fcmanlar olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 bask\u0131lar\u0131, zaman zaman cumaya dahi gidemeyi\u015flerini anlat\u0131yor. Bu bask\u0131lar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze olan uzant\u0131lar\u0131ndan bahsediliyor.<\/p>\n

Derin derin d\u00fc\u015f\u00fcncelerden, sohbet a\u00e7\u0131l\u0131rken Hashim Bey dilinden zikri de hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fcyor. Bir fikrini a\u00e7\u0131kl\u0131yor, Allahu a\u2019lem diyor. Bir kolayl\u0131ktan bahsediyor, elhamd\u00fclill\u00e2h diyor. Bir zorluktan bahsediliyor, Allah her \u015feye kadirdir diyor. Boynunda kolye gibi tak\u0131l\u0131 bir tesbihi \u00e7\u0131kararak \u00e7ekmeye ba\u015fl\u0131yor. \u00c7ekmesi bittikten sonra geri boynuna tak\u0131yor.<\/p>\n

R\u00f6portaja ge\u00e7meden \u00f6nce k\u0131saca \u00f6zetlemek gerekirse Hashim Bey ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 bir \u0130spanyol, ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 bir M\u00fcsl\u00fcman, ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 bir End\u00fcl\u00fcsl\u00fc olarak \u0130spanya\u2019da hayat\u0131na devam ediyor. (19.01.2019)<\/p>\n

– \u00d6ncelikle merhaba, burada beni a\u011f\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederim. T\u00fcrk okuyucular\u0131n sizi biraz tan\u0131malar\u0131 i\u00e7in sanatsal kariyerinizden biraz bahsedebilir misiniz?<\/em><\/p>\n

– Bismill\u00e2hirrahmanirrahim. Profesyonel kariyerim 1971 y\u0131l\u0131nda ba\u015flad\u0131 ve kariyerim temel olarak yaz\u0131l\u0131 ve plastik \u00e7al\u0131\u015fmalardan olu\u015fmaktad\u0131r. Yani bu iki alanda 48 y\u0131ld\u0131r \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. E\u011fer bu yar\u0131m as\u0131rl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6zetleyecek olursak ilk etapta bi\u00e7imlerle, temel tekniklerle (ya\u011fl\u0131 boya, sulu boya yani geleneksel resim teknikleri) ilgili bir \u00f6\u011frenim s\u00fcrecine ve geleneksel \u015fairlerin ilk okumalar\u0131na adanan belirli devirleri oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Sonras\u0131nda da \u00e7e\u015fitli sorunsallar ve konular bar\u0131nd\u0131ran fazlarla ge\u00e7ti\u011fini\u2026<\/strong><\/p>\n

\u015eunu belirtmek isterim ki, plastik \u00fcretim ile yaz\u0131nsal ve kavramsal ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 her zaman birlikte y\u00fcr\u00fctt\u00fcm. \u0130lk on ya da on be\u015f y\u0131l\u0131n ard\u0131ndan (1980 ya da 1982 y\u0131llar\u0131na kadar) resim sanat\u0131n\u0131n geleneksel t\u00fcrlerine (manzara, portre, bodegon vb.) odaklanarak belirli d\u00fczeyde b\u00fcy\u00fcl\u00fc ger\u00e7eklik ak\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7ine s\u00fcr\u00fcklenmi\u015ftim, bununla birlikte \u015fiirlerden \u00e7ok\u00e7a ilham alan baz\u0131 edeb\u00ee yaz\u0131 denemeleri ger\u00e7ekle\u015ftirdim. 80\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131na kadar Fernando Teixidor ya da Jos\u00e9 Guerrero gibi \u00f6nemli \u00e7a\u011fda\u015f \u0130spanyol sanat\u00e7\u0131lar\u0131yla temas kurdum. Onlar\u0131n sayesinde kal\u0131plar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki ke\u015fif d\u00fcnyas\u0131na ad\u0131m\u0131m\u0131 att\u0131m.<\/strong><\/p>\n

Bir d\u00f6nem, belki on y\u0131l boyunca s\u00fcren \u201cDo\u011fa ve K\u00fclt\u00fcrler\u201d d\u00f6nemi olarak isim verdi\u011fim d\u00f6neme bu \u015fekilde girmi\u015f oldum. Bu d\u00f6nemde kayg\u0131m b\u00fct\u00fcn Bat\u0131 sanat\u0131n\u0131n ve genel olarak sanat tarihinin ba\u015f\u0131ndan itibaren b\u00fct\u00fcn g\u00fczel sanatlar\u0131n i\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fi b\u00fcy\u00fck sanat ak\u0131mlar\u0131n\u0131 eritmek ve sentezlemekti. Bir taraftan nat\u00fcralist, taklit\u00e7i ve ekspresyonist ak\u0131mlar, di\u011fer taraftan konstr\u00fcktivist, analitik, geometrik ak\u0131mlar.<\/strong><\/p>\n

Her iki e\u011filimin de i\u00e7imde oldu\u011funu seziyordum. Kendimi konstr\u00fcktivist ya da ekspresyonist sanat\u00e7\u0131 olarak g\u00f6remiyordum. Bir y\u00f6n\u00fcyle her iki \u015feyi birle\u015ftirme, birbirine uydurma \u00e7abas\u0131 i\u00e7indeydim. Bu durum yakla\u015f\u0131k on y\u0131l s\u00fcrd\u00fc. (80\u2019li y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131ndan 90\u2019l\u0131 yollar\u0131n ortalar\u0131na kadar). Bu durumda tek bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131nda, tek bir tuvalde belki de f\u0131r\u00e7a darbeleri, jest ifadeleri ve geometrik formlar (\u00fc\u00e7genler, kareler\u2026) birlikte yer al\u0131yorlard\u0131.<\/strong><\/p>\n

Sonralar\u0131 1987 y\u0131l\u0131nda \u0130slamiyet\u2019i kabul etmemle birlikte, i\u00e7inde bulundu\u011fum durumla, plastik sanat\u00e7\u0131 olma durumumla ilgili M\u00fcsl\u00fcman bir sanat\u00e7\u0131 kimli\u011fi ta\u015f\u0131mam\u0131 da denkleme d\u00e2hil etmeye ba\u015flad\u0131m ve poligonlardan olu\u015fan a\u011flar\u0131, geleneksel bi\u00e7imleri ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131m. Bu s\u0131rada \u015fans\u0131ma annemin buldu\u011fu bir kutu bana ula\u015ft\u0131. Bu kutuda makasla kesilerek yap\u0131lm\u0131\u015f delik kartonlardan olu\u015fan baz\u0131 desenler vard\u0131, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re bunlar\u0131 dedem yapm\u0131\u015ft\u0131.<\/strong><\/p>\n

Benim dedem Hristiyand\u0131 ve bu el i\u015flerini tespih \u00e7ekerken yapard\u0131. Tesbih derken, Hristiyan tesbihi. Biz M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tesbih ile zikir \u00e7ekmesi gibi Hristiyanlar\u0131n da \u201crosario\u201d<\/em> ismini verdikleri tesbihleri var. Dedem \u201crosario\u201d<\/em> ile zikir \u00e7ekerken, bir yandan bu kartonlar\u0131 kesiyormu\u015f ve birbirinden ilgin\u00e7 geometrik \u00f6rg\u00fcler ortaya koyuyormu\u015f. Bunlar\u0131 fark\u0131nda olmadan, bilin\u00e7alt\u0131ndan yap\u0131yordu.<\/strong><\/p>\n

Bu bi\u00e7imsel \u00f6rg\u00fcleri inceleyince, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Kurtubal\u0131lar\u0131n toplumsal bilin\u00e7altlar\u0131nda olduk\u00e7a zengin bir bi\u00e7imsel miras yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ettim. \u0130slam sanat\u0131na, Hristiyan sanat\u0131na, Yahudi sanat\u0131na, Cermen sanatlar\u0131na ait bi\u00e7imlerin\u2026 B\u00fct\u00fcn bu bi\u00e7imsel gelenekler yakla\u015f\u0131k 400 \u00f6rne\u011fini halen saklad\u0131\u011f\u0131m bu basit kartonlarda yans\u0131t\u0131lmaktayd\u0131. Bu durum bana bi\u00e7imsel gelenekleri ara\u015ft\u0131rma fikri verdi, \u00f6zellikle de dekoratif geometrileri.<\/strong><\/p>\n

Bu geleneklerin \u00e7o\u011fu sadece bezemeden ibaret de\u011filler, onlar\u0131n hepsinin soyut manalar\u0131 var. Bu d\u00f6nem Vassily Kandinsky, Paul Klee, Piet Mondrian, Joseph Alberts gibi 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n b\u00fcy\u00fck sanat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 ve sanat teorisyenlerini ke\u015ffetmeme denk geldi. Ayn\u0131 zamanda da 90\u2019l\u0131 y\u0131llarda Japonya\u2019ya, Kyushu\u2019da bulunan Shimebaru \u00c7a\u011fda\u015f Sanat M\u00fczesine yapt\u0131\u011f\u0131m bir seyahate denk geldi. Burada Japon kireci, ah\u015fap, bambu vb. sanat\u0131ma d\u00e2hil edece\u011fim bir dizi malzemeyi tan\u0131ma imk\u00e2n\u0131 buldum ve birbirinden uzak k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 aramaya ba\u015flad\u0131m. Yani disiplinler aras\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma geli\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131m.<\/strong><\/p>\n

Kabartmalar\u0131 olan resimler yapt\u0131m, kabartmalar\u0131 heykellere \u00e7evirdim; tuvali tahtayla, camla, oymayla, foto\u011frafla, serigrafi ile kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131m. B\u00f6ylelikle \u0130slam sanat\u0131nda da nat\u00fcralist ekspresyonizmle geometrinin belirli kural ve \u00f6l\u00e7\u00fclere oturtulmas\u0131 aras\u0131nda da ayn\u0131 gerilimin do\u011fdu\u011funu fark ettim. Bu gerilime \u0130slam sanat\u0131nda Tastir (istifleme) ve Tevrik denmektedir, yani poligonal geometri ve bitkisel arabesk geometri. Bu ara\u015ft\u0131rmadan \u0130slam ve \u00c7a\u011fda\u015f Sanat<\/em> isimli ara\u015ft\u0131rma do\u011fdu.<\/strong><\/p>\n

Bu geli\u015fim 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n bitmesiyle son bulmaktad\u0131r. O tarihten itibaren bi\u00e7imsel geleneklerle ve bi\u00e7imlerle \u00e7ok ilgili oldu\u011fumu ancak \u00e7ok \u00f6nemli bir elementi, rengi es ge\u00e7ti\u011fimi fark ettim. B\u00f6ylelikle 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar renk konusunun en temel kayg\u0131 oldu\u011fu bir \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. Bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonucunda \u201c\u0130\u015frak, Ruhun Renkleri\u201d isimli denemeyi \u00fcrettim. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde belki de susma, hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylememe vaktim gelmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n

– Bir deyi\u015f der ki, co\u011frafya kaderdir. Siz de End\u00fcl\u00fcs\u2019\u00fcn be\u015fi\u011fi denebilecek bir \u015fehre, Kurtuba\u2019ya, olduk\u00e7a yak\u0131n bir yerde ya\u015f\u0131yorsunuz. Kendinizi Yeni End\u00fcl\u00fcsl\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcyorsunuz. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z co\u011frafya ki\u015fili\u011finizi nas\u0131l etkiledi?<\/em><\/p>\n

– Her birimizin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z k\u00fclt\u00fcrden, konu\u015ftu\u011fumuz dilden, al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131zdan, tarihimizden ve ge\u00e7mi\u015fimizden ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz \u015fekilde etkilendi\u011fimize inan\u0131yorum. End\u00fcl\u00fcs k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131n\u0131n, somut olarak Kurtuba k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131n\u0131n, ilk ba\u015fta yerel \u00f6gelerin, sonras\u0131nda do\u011fula\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6gelerin (Bizans \u00f6gelerinin), Cermen \u00f6gelerinin, Roman \u00f6gelerinin, \u0130slam \u00f6gelerinin ve Avrupa \u00f6gelerinin bir \u00e7e\u015fnisi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Kurtuba b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n bir sentezidir, \u00f6nemli bir k\u00fclt\u00fcrel kar\u0131\u015f\u0131md\u0131r. Kurtuba \u201c\u00fc\u00e7 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u015fehri\u201d unvan\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumun Kurtubal\u0131lar\u0131n benli\u011finde ve bilin\u00e7altlar\u0131nda \u015fu ya da bu \u015fekilde bulundu\u011funa, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum.<\/strong><\/p>\n

Belki de bu sentetik gaye, farkl\u0131 olanlar\u0131, ayr\u0131\u015f\u0131k olanlar\u0131 par\u00e7alanamaz bir vahdaniyette uzla\u015ft\u0131rma, birle\u015ftirme hevesi benim ki\u015fisel ve mesleki yolculu\u011fumda da bariz \u015fekilde var olan bir etmendi. Kurtuba bu ruhu, bir bulu\u015fman\u0131n ihti\u015fam\u0131n\u0131, harika ve yarat\u0131c\u0131 bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 temsil etmektedir. Her \u015feye ra\u011fmen maalesef bu durum \u00e7ok s\u00fcrmemi\u015ftir. \u0130slamiyet End\u00fcl\u00fcs\u2019te sekiz as\u0131r h\u00e2kim oldu diyoruz. Evet do\u011fru, M\u00fcsl\u00fcmanlar sekiz as\u0131r vard\u0131 ama bu k\u00fclt\u00fcrel ihti\u015fam o kadar kal\u0131c\u0131 de\u011fildi. Daha az s\u00fcre ayakta kald\u0131. Hakiki manada k\u00fclt\u00fcrel ve sanatsal parlak d\u00f6nemin iki ya da \u00fc\u00e7 as\u0131r s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/strong><\/p>\n

– Tarihte geleneksel \u0130slam uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bat\u0131da eri\u015fti\u011fi en u\u00e7 nokta, s\u0131n\u0131r noktas\u0131 \u0130berya yar\u0131madas\u0131yd\u0131, \u0130\u015frakilik d\u00fc\u015f\u00fcncesinde s\u0131k s\u0131k at\u0131f yap\u0131lan \u201caraf \u00e2lemi\u201d, \u201cyarat\u0131c\u0131 tasavvur \u00e2lemi\u201d ile bu co\u011frafya aras\u0131nda bir ili\u015fki kurulabilir mi?<\/em><\/p>\n

– End\u00fcl\u00fcs\u2019\u00fcn hudut olma niteli\u011fi sadece \u0130slam\u2019la ilgili de\u011fildir. Ondan \u00f6nce de, Roma\u2019dan \u00f6nceki d\u00f6nemde de, Tartessuslar* zaman\u0131nda da bu b\u00f6yleydi. Buralar, yaz\u0131n\u0131n, yaz\u0131l\u0131 kanunlar\u0131n ve olduk\u00e7a saf bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn var oldu\u011fu bir k\u00fclt\u00fcr co\u011frafyas\u0131yd\u0131, o d\u00f6nemde bunun aksine \u0130berya yar\u0131m adas\u0131n\u0131n geri kalan\u0131nda \u00e7ok daha k\u00fclt\u00fcrs\u00fcz bir ya\u015fam oldu\u011fundan s\u00f6z edilebilir. Hz. S\u00fcleyman\u2019\u0131n Kurtuba \u015fehrinin kurulu\u015fu s\u0131ras\u0131nda buraya geldi\u011fine dair \u00f6nemli M\u00fcsl\u00fcman tarih\u00e7i El Rasi\u2019ye ait kay\u0131tlar bulunmaktad\u0131r. \u015eunu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamal\u0131y\u0131z, \u00fc\u00e7 bin y\u0131ll\u0131k bir k\u00fclt\u00fcr, yaz\u0131n ve sanat tarihinden bahsediyoruz. Hudut dedi\u011fimizde ise, evet huduttur \u00e7\u00fcnk\u00fc her zaman \u0130berya yar\u0131madas\u0131nda, y\u00fcksek platolar\u0131n bir hudut olu\u015fturdu\u011funu s\u00f6yleriz. Orta \u00c7a\u011f\u2019daki End\u00fcl\u00fcs Emevi devleti g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki End\u00fcl\u00fcs Eyaletinde varl\u0131k g\u00f6stermi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n

Ba\u015fka bir manada, s\u0131n\u0131rlar ayn\u0131 zamanda uzak d\u00fcnyalar\u0131n birbirleri ile bulu\u015ftuklar\u0131 yerdir ve End\u00fcl\u00fcs\u2019\u00fcn bu rol\u00fcn\u00fc hakk\u0131yla yerine getirdi\u011fi barizdir. Yunanlar\u0131n b\u00fct\u00fcn eski bilgileri \u0130skenderiye ekol\u00fcnde elde edilmi\u015fti ve End\u00fcl\u00fcs\u2019e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131, Yunancadan Arap\u00e7aya Kurtuba\u2019da terc\u00fcme edilmi\u015fti. Daha sonralar\u0131, Toledo\u2019da \u00e7evirmenler okulunda terc\u00fcme edilerek Avrupa\u2019ya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Yani, Avrupa klasik Greko-Latin miras\u0131na M\u00fcsl\u00fcmanlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile, \u00f6zellikle de II. Hakem halifeli\u011fi d\u00f6neminde k\u00fclt\u00fcrel ihti\u015fam\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc zaman diliminde ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r (10. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda). \u015e\u00fcphesiz End\u00fcl\u00fcs\u2019\u00fcn bu hudutsal do\u011fas\u0131 onu k\u00fclt\u00fcrlerin ve bilgilerin ge\u00e7ti\u011fi bir belde konumuna getirmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n

– \u0130ki kitab\u0131n\u0131z\u0131 da T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7eviren ki\u015fi olarak kitaplar\u0131n\u0131zdan belki profesyonelli\u011fi biraz a\u015farak etkilendi\u011fimi belirtmeliyim. \u0130lk olarak \u015funu sormak istiyorum, siz bir sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131z. Ve sanatla u\u011fra\u015f\u0131rken Hakikat\u2019e y\u00f6nelmi\u015fsiniz. Sanatla Allah aras\u0131nda nas\u0131l ba\u011f kurdunuz?<\/em><\/p>\n

– \u00d6nce ikilik konusundan, rezonans (de\u011fmeden \u0131\u011frand\u0131rmak) konusundan bahsetmi\u015ftik. Tasavvufta klasik bir fig\u00fcr vard\u0131r, Nefes-i Rahmand\u0131r. Bu fig\u00fcrde bir \u00e7ift kare g\u00f6r\u00fcl\u00fcr, bu karelerden birisi d\u0131\u015far\u0131 do\u011fru geni\u015fler, di\u011feri ise i\u00e7eri do\u011fru b\u00fcz\u00fc\u015f\u00fcr, yo\u011funla\u015f\u0131r.<\/strong><\/p>\n

\u0130kisinin toplam\u0131 Nefes-i Rahmand\u0131r, \u015fefkatin nefesidir. D\u0131\u015far\u0131 do\u011fru yay\u0131lan bir hareket vard\u0131r, bu Cemal\u2019dir, g\u00fczelliktir ve i\u00e7eri do\u011fru yo\u011funla\u015fan bir hareket vard\u0131r, bu ise Celal\u2019dir, g\u00f6rkemdir. Hicret, bu Cemal ve Celal aras\u0131nda, Mekke ile Medine aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fir, hicret harekettir.<\/strong><\/p>\n

Sanat da bir \u015fekliyle g\u00fczellikten do\u011far, ilahi yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n yay\u0131l\u0131m evresidir. Allah Subhanehu Teala\u2019n\u0131n d\u00fcnyay\u0131 yaratma sebebi olarak, Rahmetinin ta\u015fmas\u0131, enginli\u011fi oldu\u011fu s\u00f6ylenir. O insanlar\u0131 da kalplerinde O\u2019nu ta\u015f\u0131ma kapasitesi ile yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Ona emanet vermesi ona bir ayr\u0131cal\u0131k vermesi demektir, onu yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n halifesi k\u0131lmas\u0131d\u0131r. Allah\u2019\u0131n Halifesi olmak bir y\u00f6n\u00fcyle onun temsilcisi olmak demektir. O halde, onda kutsi vas\u0131flar ve erdemler vard\u0131r. Bunlardan birisi de yarat\u0131c\u0131 tasavvur kabiliyetidir. Sanat yarat\u0131c\u0131 tasavvurdan do\u011far, \u015fiir yarat\u0131c\u0131 tasavvurdan do\u011far. En b\u00fcy\u00fck dervi\u015fler ayn\u0131 zamanda en b\u00fcy\u00fck sanat\u00e7\u0131lar ve \u015fairler olmu\u015flard\u0131r. Hz. Mevl\u00e2na muhte\u015fem eseri Mesnevi<\/em>\u2019yi yazm\u0131\u015ft\u0131r, o eser safi bir sanat eseridir, safi bir enginliktir. Sanat dedi\u011fin budur, art\u0131k kendine s\u0131\u011famay\u0131p bir ta\u015fmad\u0131r. G\u00fczellik yoluyla, Allah\u2019\u0131n rahmetinin ta\u015fmas\u0131n\u0131n d\u0131\u015fa do\u011fru yay\u0131l\u0131m evresi yoluyla Hakk\u2019\u0131n aranmas\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n

– “\u0130slam ve \u00c7a\u011fda\u015f Sanat” isimli kitab\u0131n\u0131zda \u201cyap\u0131sal ikilik\u201d diye bir kavramdan bahsediyorsunuz. Bu kavram\u0131 biraz a\u00e7ar m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/em><\/p>\n

– Bu kavram Nefes-i Rahman\u2019la ilgilidir. Allah Subhan Allahu ve Teala bize Kuran-\u0131 Kerim\u2019de her \u015feyin \u00e7ift yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Bu ikilikten b\u00fct\u00fcn \u00e7okluk, \u00e7e\u015fitlilik t\u00fcremektedir. Ku\u015fkusuz bu \u00e7oklu\u011fun bir soyutlamas\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bunun bir ikili\u011fe, bir kalp at\u0131\u015f\u0131na indirgendi\u011fini g\u00f6zlemliyoruz. Soluk almak da b\u00f6yledir, bir i\u00e7e \u00e7ekme ve d\u0131\u015fa vermeden olu\u015fur. Kalp de b\u00f6yledir, kas\u0131l\u0131r ve gev\u015fer. Yarat\u0131lm\u0131\u015flar\u0131n bir do\u011fumu vard\u0131r, bir de \u00f6l\u00fcm\u00fc vard\u0131r. Canl\u0131lar olarak geceyi ve g\u00fcnd\u00fcz\u00fc, so\u011fu\u011fu ve s\u0131ca\u011f\u0131 ya\u015f\u0131yoruz. Yarat\u0131lm\u0131\u015flardaki bu gerilim olmadan, bu yap\u0131sal ikilik olmadan, yarat\u0131l\u0131\u015ftan s\u00f6z edilemez. (Bu ikilik, Yarat\u0131c\u0131yla ilgili de\u011fil, yarat\u0131lm\u0131\u015fla ilgilidir.) Bu gerilimli ikilik b\u00fct\u00fcn yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 ayakta tutan temeldir. Allah Subhan Allahu ve Teala bize Kuran-\u0131 Kerim\u2019de \u201cinsano\u011flunu \u00e7ift yaratt\u0131k\u201d der. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yap\u0131sal gerilim olmadan hayat m\u00fcmk\u00fcn olmazd\u0131. Bu kalp at\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 kaydeden elektro diyagram gibidir, yukar\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131, sa\u011fa ve sola, kuzeye ve g\u00fcneye inip \u00e7\u0131kan dalgalar hayatta oldu\u011fumuzu g\u00f6sterir. Dalgalar d\u00fcz bir \u00e7izgi oldu\u011funda art\u0131k \u00f6lm\u00fc\u015f\u00fczd\u00fcr. Yap\u0131sal ikilik b\u00fct\u00fcn hayat\u0131n \u00fczerine kurulu oldu\u011fu temeldir, bu temel \u00fczerinde hareketi ve farkl\u0131la\u015fmay\u0131 \u00fcreten gerilim bulunur.<\/strong><\/p>\n

– Rezonans kavram\u0131 da bu ba\u011flamda anla\u015f\u0131labilir mi?<\/em><\/p>\n

– Rezonans nesnelerin aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 ke\u015ffetmek demektir, Tevhid demektir. \u00d6rne\u011fin bir m\u00fczik enstr\u00fcman\u0131 al\u0131r\u0131z, bir piyano olsun. Bir teli titretti\u011finde, bu titre\u015fim rezonans nedeniyle sen di\u011fer telin ucundaki tu\u015fa dokunmasan da di\u011fer teli de titretir. Bu ba\u011f g\u00f6r\u00fcnmez olsa da vard\u0131r. Bu \u015fey \u0130bn Arabi\u2019nin geni\u015f\u00e7e bahsetti\u011fi Tevhid \u0130lmi olarak isimlendirdi\u011fimiz \u015feydir. Rezonans Tevhid\u2019in temelidir. \u00c7a\u011fda\u015f bilim, Kuantum Mekani\u011fi bize bu ilkeden bahsetmektedir. Bu mekanizmac\u0131 (mekanisist) olmayan, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl yeni modellemeyle \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. Bu birbiriyle ili\u015fkili olmay\u0131, ba\u011fl\u0131 olmay\u0131, uyumlu olmay\u0131 ifade eden bir kavramd\u0131r.<\/strong><\/p>\n

– Kitaplar\u0131n\u0131zda isimlerini s\u0131kl\u0131kla zikretti\u011finiz Kandinsky, Malevitch, Paul Klee, C<\/em>\u00e9zanne gibi ressamlardan, Goethe gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden etkilendi\u011finiz kanaatindeyim. Bu ki\u015filerin sizi etkileyen y\u00f6nleri nelerdi?<\/em><\/p>\n

– Bu sanat\u00e7\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin beni en fazla \u00e7eken y\u00f6nleri hakikatin, g\u00fczelli\u011fin pe\u015finde olmalar\u0131yd\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc bazen hakikat ve g\u00fczelli\u011fin kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zamanlar vard\u0131r, halbuki her ikisi de ayn\u0131 \u015feydir.<\/strong><\/p>\n

Kandinsky beni \u00e7ok etkilemi\u015ftir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir sentez aray\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131. Sanatlar\u0131, teknikleri birle\u015ftirme gayretindeydi. Somut manada bir Tevhid aray\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131. Sonradan \u00f6\u011frendim ki, o Madam Blavatsky\u2019nin felsefe grubunun \u00fcyesi olarak 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Cezayir\u2019de bulunmu\u015ftu ve \u015eeyh Ahmed Alevi\u2019nin m\u00fcritleri ile temas kurmu\u015ftu. Ve orada 20. y\u00fczy\u0131l bat\u0131 sanat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn g\u00f6rsel teorisini ifade etmeye yarayan bir dizi bilgiler yuma\u011f\u0131 elde ettiler.<\/strong><\/p>\n

Goethe mekanizmac\u0131l\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda, Newton fizi\u011fine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r, yani k\u00e2inat\u0131n bir saat gibi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 fikrine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r ve varl\u0131\u011f\u0131n ruhani boyutunun pe\u015fine d\u00fc\u015fmektedir, ruhani hakikati aramaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu ki\u015filer ruhun pe\u015finde olmu\u015flard\u0131r. Paul Klee de ruhun pe\u015finde olan bir di\u011fer \u00f6nemli ki\u015fidir. Bir y\u00f6n\u00fcyle, kimileri bir as\u0131rdan daha eski olan bu yazarlar\u0131 okumak, bana kendi aray\u0131\u015f\u0131mda, kendi hayat ser\u00fcvenimde e\u015flik etmi\u015ftir, kendimi, d\u00fcnyay\u0131 daha \u00e7a\u011fda\u015f bir dille anlamama yard\u0131m etmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n

Kandinsky ve Goethe beni olduk\u00e7a fazla etkilemi\u015ftir. Kandinsky \u00f6zellikle bi\u00e7im konusunda etkilemi\u015ftir. Sonralar\u0131 kitaplar\u0131mda zikretti\u011fim Rudolph Arnheim ve Gestalt ekol\u00fc gibi di\u011fer yazarlar\u0131 ke\u015ffettim ve inceledim. Onlar bana ipu\u00e7lar\u0131 verdiler ancak bu ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 belki de daha entelekt\u00fcel bir yolla verdiler. \u00d6zet olarak ismi zikredilen ki\u015filerin beni i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel, sezgisel olarak etkilediklerinden ve beni en fazla etkileyen ki\u015filer olduklar\u0131ndan s\u00f6z edilebilir.<\/strong><\/p>\n

– Kitaplar\u0131n\u0131z\u0131 \u00e7evirirken, \u0130spanyolcadaki kelimeleri t\u00fcketircesine zihninizdeki bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye mana aramak i\u00e7in \u00e7\u0131rp\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 hissettim. \u00d6rne\u011fin, <\/em>\u00fcniter, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl, tekilci gibi\u2026 Halbuki o kelime \u00e7o\u011fu zaman T\u00fcrk\u00e7ede tasavvuf terimi olarak vard\u0131, bu durumda \u201ctevhidi\u201d gibi. Kitab\u0131n\u0131zda bahsetti\u011finiz \u201cdilsel s\u00fcrg\u00fcn\u201d kavram\u0131n\u0131 bu ba\u011flamda biraz a\u00e7abilir misiniz? <\/em><\/p>\n

– \u0130nsano\u011flunun yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 bir s\u00fcrg\u00fcn \u00f6yk\u00fcs\u00fcd\u00fcr. (Hz. \u00c2dem\u2019in D\u00fcnya\u2019ya s\u00fcrg\u00fcn\u00fc gibi) Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de Allahu Teala\u2019n\u0131n kullar\u0131na bir emanet verdi\u011finden \u015f\u00f6yle bahsediliyor: \u201c\u015e\u00fcphesiz biz emaneti g\u00f6klere, yere ve da\u011flara teklif ettik de onlar onu y\u00fcklenmek istemediler, ondan \u00e7ekindiler. Onu insan y\u00fcklendi. \u00c7\u00fcnk\u00fc o \u00e7ok zalimdir, \u00e7ok cahildir.\u201d Emaneti kabul etmekle, ikilik a\u011fac\u0131n\u0131n meyvesini yemeyi de kabul etti, \u00e7\u00fcnk\u00fc emanet ayn\u0131 zamanda dil manas\u0131na da gelir. Ve bu dil, bir s\u00fcrg\u00fcnd\u00fcr, \u00e7\u00fcnk\u00fc bariz bir \u015fekilde tekli\u011fi bozmaktad\u0131r. Bir verici ve bir al\u0131c\u0131 \u00fczerine kurulur, sen ve ben. Yani, dil tek olan\u0131n s\u00fcrg\u00fcn\u00fcyle \u00fcretilir.<\/strong><\/p>\n

Ayn\u0131 \u015fekilde, kavramsal \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m ve zihin tek olandan s\u00fcr\u00fclmeyi ifade ederler. Dil ve d\u00fc\u015f\u00fcnce tek bir hakikatin iki farkl\u0131 ifadesidir, ancak bir k\u0131r\u0131lma manas\u0131na gelirler. Asl\u0131nda, insano\u011flunun d\u00fcnyadaki ya\u015fam\u0131n\u0131 bir s\u00fcrg\u00fcn gibi g\u00f6ren S\u00fchreverdi gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler vard\u0131r. \u201cEl Gurbet, el Garbiyye<\/em> (bat\u0131 s\u00fcrg\u00fcn\u00fc)\u201d kitab\u0131nda fikirlerin d\u00fcnyas\u0131na dalmay\u0131 g\u00fcn bat\u0131m\u0131n\u0131n alaca karanl\u0131\u011f\u0131na benzetmektedir. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 \u00e7ok ilgin\u00e7tir, \u00e7\u00fcnk\u00fc Hz. \u00c2dem\u2019in cennetten d\u00fcnyaya n\u00fczul\u00fc tam da b\u00f6yledir, dil ve zihinle alakal\u0131d\u0131r.Tevhid\u00ee durumu bozan, k\u00fclt\u00fcr ve d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Bu tevhid duygusunun yeniden kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, zihinden s\u0131yr\u0131lan ve Vahdet ile her \u015fey ile b\u00fct\u00fcnle\u015fme haline erdiren Advaita Vedanta gibi fikir ak\u0131mlar\u0131 vard\u0131r. Ku\u015fkusuz, kimli\u011fimizi zihnimiz olu\u015fturdu\u011fu m\u00fcddet\u00e7e, s\u00fcrg\u00fcndeyiz, vahdetten ayr\u0131y\u0131z, cennette de\u011filiz.<\/strong><\/p>\n

– Kitaplar\u0131n\u0131z\u0131 okurken, baz\u0131 konularda tak\u0131nt\u0131l\u0131 oldu\u011funuzu g\u00f6r\u00fcyorum. \u00d6rne\u011fin b\u00fct\u00fcnc\u00fcl d\u00fc\u015f\u00fcnce, bir \u015feyin b\u00fct\u00fcn y\u00f6nlerini hesaba katma gibi. Bir insan\u0131n bir \u015feyin b\u00fct\u00fcn y\u00f6nlerini hesaba katmas\u0131 fikri biraz \u00fctopik de\u011fil midir? <\/em><\/p>\n

\u0130kilik\u00e7i, mekanizmac\u0131 bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile tevhid\u00ee ve b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc modellemesi aras\u0131nda bir ge\u00e7i\u015f ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Tevhid\u00ee ve b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden kas\u0131t tek bir olgunun tek bir objenin b\u00fct\u00fcn y\u00f6nlerini hesaba katmakt\u0131r. Bu nedenle rab\u0131talar ve sembollerin bilgisi \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bu konu \u00fczerine \u00e7ok kafa yormu\u015f yazarlardan birisi de sembol ve mecaz\u0131n birbirinden ay\u0131rt edilmesi gerekti\u011finden bahseden Henry Corbin\u2019dir. Hepimiz bize k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn birtak\u0131m ger\u00e7eklerin anlam\u0131n\u0131 vermesine al\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131zd\u0131r, yani bu t\u00fcr anlam kurmaya mit denir, mitoloji denir. \u00d6rne\u011fin Zeus\u2019un f\u0131rt\u0131nalar\u0131 ve \u015fim\u015fekleri ile ilgili miti bize hayat\u0131n \u0131\u015f\u0131kla ve suyla olu\u015fumuna dair belirli y\u00f6nlerini a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r\u2026 Ku\u015fkusuz, bir mecaza bir\u00e7ok farkl\u0131 anlam y\u00fcklenebilir. Corbin der ki, mecaza bir\u00e7ok anlam y\u00fcklenebilirken sembolde b\u00f6yle de\u011fildir, sembol\u00fcn tek anlam\u0131 vard\u0131r. Ve sembol, ruh \u00e2lemi ile maddi \u00e2lem, \u0131\u015f\u0131k ile g\u00f6lge, gelecek ve ge\u00e7mi\u015f gibi farkl\u0131 d\u00fczlemler aras\u0131nda ba\u011f kurar. Yani, sembol \u00e7ok anlaml\u0131d\u0131r. \u00d6nceden sizin de vurgulad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00fczere eski dillerin \u00e7ok farkl\u0131 anlam d\u00fczeyleri vard\u0131. Ve bu nedenle sembollerin de farkl\u0131 okumalar\u0131 vard\u0131r. Bu y\u00fczden son zamanlarda \u00f6zellikle renkle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmamda \u00e7ok a\u00e7\u0131k \u015fekilde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere mecazi olmak yerine sembolik olan bir \u00e7er\u00e7evede hareket etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Daha \u00f6nceden Malevitch\u2019in, Kandinsky\u2019nin, Platon\u2019un vs. dedi\u011fi gibi az \u00e7oktur anlay\u0131\u015f\u0131yla hareket etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, bu yol \u00e7ok sade g\u00f6r\u00fcnse de anlamsal a\u00e7\u0131dan olduk\u00e7a derin i\u00e7eri\u011fe sahiptir. Sadelik ne kadar fazlaysa anlam derinli\u011fi de o kadar fazlad\u0131r, ayn\u0131 \u015fekilde derin hakikatlerle ba\u011f kurma, rab\u0131talar\u0131 ke\u015ffetme kapasitesi de o kadar fazlad\u0131r. Bu b\u00fct\u00fcnc\u00fcl irfan\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 metotlardan birisidir. Bu nedenle rengin fiziksel, titre\u015fimsel, kimyasal, sembolik, k\u00fclt\u00fcrel vb. bir\u00e7ok y\u00f6nlerini ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131 renge dair b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir yorumsama olarak tan\u0131mlad\u0131m. Ba\u015fka bir deyi\u015fle bize tevhid\u00ee bir olgunun fikrini veren rab\u0131talar\u0131 aramaya koyuldum. Nihayetinde de Tevhid ilmini, tekilli\u011fin bilgisini uygulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.<\/strong><\/p>\n

– Kitaplar\u0131n\u0131zda interdisipliner bir metodoloji izliyorsunuz, S\u0131k s\u0131k pozitif bilimlere at\u0131f yap\u0131yorsunuz. Bilim fiziksel olgular\u0131 ele ald\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bir\u00e7ok metafiziksel y\u00f6n\u00fc bulunan hakikate bilimle gitmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr?<\/em><\/p>\n

– Bu do\u011fru. B\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ke\u015ffetmenin yollar\u0131ndan birinin interdisipliner olmak ve farkl\u0131 a\u00e7\u0131lar\u0131 hesaba katmak oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar \u00fcniterizmden bahsetmek \u00e7ok da moda de\u011fildi, \u00e7\u00fcnk\u00fc siyasal totaliterizmle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordu. Halbuki birbirleriyle hi\u00e7bir alakalar\u0131 yoktur. Birisi \u00fcniterizmdir, di\u011feri ise totaliterizmdir.<\/strong><\/p>\n

Postmoderniteden bahsedilmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 \u00f6zellikle de 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n 80\u2019li y\u0131llar\u0131ndan itibaren Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde olan \u015fey, hakikatin par\u00e7alara ayr\u0131lm\u0131\u015f olarak, b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131lm\u0131\u015f olarak nitelendirilmesidir. Bu zaman ayn\u0131 zamanda uzmanla\u015fman\u0131n da doruk noktas\u0131na ula\u015fmas\u0131na denk gelmektedir. Bu durumda ben ak\u0131nt\u0131ya kar\u015f\u0131 gitmeyi ye\u011fledim.<\/strong><\/p>\n

T\u0131pta, fizikte ya da ne bileyim dilde bir uzman olaca\u011f\u0131ma birazc\u0131k eski kafal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden olmak istedim. Ben bir sanat\u00e7\u0131y\u0131m, ancak bilimin b\u00fct\u00fcn y\u00f6nleriyle ilgileniyorum. Ve bu ya da \u015fu a\u00e7\u0131lar aras\u0131nda olduk\u00e7a ilgin\u00e7 rab\u0131talar oldu\u011funu ke\u015ffettim. Bana g\u00f6re bu uzmanla\u015fmay\u0131 k\u0131rmam\u0131z gerekir, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki diz konusunda uzman olmu\u015f bir doktor, ba\u015f\u0131 a\u011fr\u0131yan bir hastaya bakamamaktad\u0131r. Bu b\u00f6yle olmaz, siz bir doktorsan\u0131z b\u00fct\u00fcn v\u00fccudun nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmelisiniz. Yani, postmodernitenin sahip oldu\u011fu bu par\u00e7alama e\u011filimini k\u0131rmak istedim. Ve t\u0131pk\u0131 Kandinsky\u2019nin arad\u0131\u011f\u0131 gibi, t\u0131pk\u0131 dervi\u015flerin arad\u0131\u011f\u0131 gibi bir b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn, bir sentezin bir tevhidin aray\u0131\u015f\u0131nda oldum. \u0130n\u015fallah bu b\u00fct\u00fcnc\u00fcl modelleme bize par\u00e7al\u0131 de\u011fil kompakt ve kat\u0131 bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc sunan kuantum fizi\u011fi gibi bilimlere de yol g\u00f6sterici olur. Olduk\u00e7a ilgin\u00e7tir ki en maddi bilim olan fizik bilim bile ruh d\u00fcnyas\u0131na olduk\u00e7a yak\u0131nd\u0131r. Bunun aksine, biyoloji gibi hayatla \u00e7ok i\u00e7li d\u0131\u015fl\u0131 olan bir bilim evrim teorisi, mekanizmac\u0131l\u0131k gibi k\u0131t d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015flerine saplan\u0131p kalm\u0131\u015ft\u0131r\u2026 Yani biyoloji epistemolojik manada fizi\u011fe g\u00f6re \u00e7ok geri kalm\u0131\u015ft\u0131r. Yani fizik biyolojiye g\u00f6re b\u00fct\u00fcnc\u00fcl d\u00fc\u015f\u00fcnceye daha yak\u0131nd\u0131r. Bu ger\u00e7ekten \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir durumdur.<\/strong><\/p>\n

– Geleneksel T\u00fcrk sanat\u0131nda ve edebiyat\u0131nda bariz etkileri bulunan Pers medeniyetinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan <\/em>\u0130\u015frakilik ak\u0131m\u0131n\u0131n sanatsal d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyan\u0131zda nas\u0131l bir etkisi oldu?<\/em><\/p>\n

– S\u00fchreverdi\u2019nin, Necmeddin K\u00fcbra\u2019n\u0131n, Kermani\u2019nin \u0130\u015frakili\u011fi ile tan\u0131\u015fmam Henry Corbin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile oldu. \u00d6nceden bahsetti\u011fim gibi Corbin\u2019in eserlerine dair yapt\u0131\u011f\u0131m okumalar d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyamda ve hayat ser\u00fcvenimde temel bir yer edindi. Hepimizin bildi\u011fi \u00fczere Corbin Tahran \u00dcniversitesinde uzun y\u0131llar boyunca \u0130slami d\u00fc\u015f\u00fcnce konusunda ders verdi. O bir Frans\u0131zd\u0131. San\u0131r\u0131m M\u00fcsl\u00fcman olmaya eremedi ancak \u0130slami k\u00f6kleri o kadar derin ara\u015ft\u0131rd\u0131 ki, onun kitab\u0131n\u0131 okuyan bir ki\u015fi onun M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebilirdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc onun tasavvufu, \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesini ele alma \u015fekli, \u0130slami kavramlar\u0131 modelleyi\u015fi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle \u0130slamiydi. Velhas\u0131l S\u00fchreverdi\u2019yi ve \u0130\u015frakili\u011fi tan\u0131mam Corbin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla oldu. Bu ak\u0131mla tan\u0131\u015fmam beni olduk\u00e7a \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc her \u015feyden \u00f6nce benim i\u00e7in olduk\u00e7a zor bir yazar olan \u0130bn Arabi\u2019nin eserlerini anlamama yard\u0131mc\u0131 oldu; sonras\u0131nda ise beni Necmeddin K\u00fcbra\u2019ya ve renkli \u0131\u015f\u0131klar\u0131, birle\u015fik duyuyu bir ruhani deneyim metodu olarak uygulayan di\u011fer bir dizi dervi\u015fe ula\u015ft\u0131rd\u0131. Yani (birle\u015fik duyu derken) bu bir zikirdi, ama sesli ve s\u00f6zl\u00fc olmak yerine g\u00f6rseldi. Bu durumda, renkli \u0131\u015f\u0131klar g\u00f6rerek i\u00e7lerindeki gizli merkezler olan letaifleri ke\u015ffediyorlard\u0131. Semnani bu letaiflere benli\u011fimiz peygamberleri (peygamberlerin i\u00e7imizdeki temsilleri) demektedir. Semnani yine der ki, Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de Hz. \u00c2dem\u2019e y\u00f6neltilen kelimeleri dinlerken kendi benli\u011findeki \u00c2dem\u2019i hissedersin. Ya da Kur\u2019an k\u0131raatini dinlerken onun sadece sana indi\u011fini hissederek dinlersin. Evet, hakikaten bu do\u011frudur, \u00e7\u00fcnk\u00fc Kur\u2019an mucizevi bir kitapt\u0131r. Anlamsal kapasitesi o kadar zengindir ki, belki de onu ayn\u0131 anda dinleyen on ki\u015fi farkl\u0131 \u015feyler anlamaktad\u0131r. \u00c7ok anlaml\u0131d\u0131r ve semboliktir. Mecazi de\u011fildir, olabilecek en m\u00fckemmel derecede semboliktir. Kur\u2019an\u2019\u0131n sahip oldu\u011fu anlam aktarma kapasitesinin muhte\u015femli\u011fi buradan gelmektedir. Bundan dolay\u0131 Kur\u2019an\u2019\u0131n birimlerine ayet yani i\u015faret denmektedir. Her bir ayet bir g\u00f6ndermedir, bir sinyaldir. Allahu Teala Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de \u015f\u00f6yle der: \u201cVarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n i\u015faretlerini, ufuklarda ve kendi kalplerinde onlara g\u00f6sterece\u011fiz.\u201d <\/em>Yani, bir manada sembol d\u0131\u015f d\u00fcnya ile i\u00e7 d\u00fcnya, ufuklar ile kalp aras\u0131ndaki yaraya merhem olmaktad\u0131r. Ve bu ba\u011flamda, sanat\u00e7\u0131 ki\u015fili\u011fime \u00e7ok yak\u0131n manevi bir okuma buluyorum. Renklerle ve renklerle ili\u015fkili olan duygularla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Onlar\u0131 anlad\u0131k\u00e7a, y\u0131llar ilerledik\u00e7e bu renkler anlamlarla dolarken k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zde\u015fle\u015ftirmelerden de s\u0131yr\u0131lmaya ba\u015flad\u0131lar. Bana 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n Frederic Portal\u2019ine ait bir kitap verildi\u011fini hat\u0131rl\u0131yorum, s\u00f6zde kitap renk sembolizmas\u0131 hakk\u0131ndayd\u0131, ancak asl\u0131nda bir sembolizmadan \u00e7ok renklerin mecazlar\u0131n\u0131 ele al\u0131yordu. Tahrih\u00e7i bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yd\u0131. K\u0131rm\u0131z\u0131 renginin antik Yunanlar i\u00e7in ya da di\u011ferleri i\u00e7in neyi ifade etti\u011fi beni hi\u00e7 ilgilendirmiyor. Beni ilgilendiren k\u0131rm\u0131z\u0131y\u0131 kendi i\u00e7imde \u00f6z\u00fcmseyerek deneyimlemek. K\u0131rm\u0131z\u0131 renginin ya da mavi renginin derinliklerine dald\u0131m. Sadece tek bir renkle iki ya da \u00fc\u00e7 y\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. (mavi ile iki y\u0131l, k\u0131rm\u0131z\u0131 ile \u00fc\u00e7 y\u0131l vb.) Ya da k\u0131rm\u0131z\u0131 ve siyah ya da mavi ve beyaz gibi\u2026 Yani, renklerin derinliklerine dalabilmek ve rab\u0131tay\u0131 hissedebilmek i\u00e7in, Kandinsky\u2019nin deyi\u015fiyle renklerin kokusunu sezebilmek i\u00e7in \u00e7ok az renkle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bu ba\u011flamda \u0130\u015frakiler bana \u00e7ok yard\u0131mc\u0131 oldu \u00e7\u00fcnk\u00fc g\u00f6rsel d\u00fcnyaya dair Kur\u2019an\u2019da yer alan belirli ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 anlamama yard\u0131m ettiler ki bu olduk\u00e7a \u00f6nemliydi. B\u00fct\u00fcn insani duyular aras\u0131nda en \u00f6nemli olan\u0131n g\u00f6rme duyusu oldu\u011funu yabana atmamal\u0131y\u0131z. G\u00f6rme duyusu b\u00fct\u00fcn sinir sisteminin \u00fc\u00e7te birini olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu nedenle \u0130\u015frakiler olduk\u00e7a vurucu olmu\u015ftur. Bana \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 vermi\u015flerdir.<\/strong><\/p>\n

– \u0130lk kitab\u0131n\u0131zda, d\u00fcnya tarihindeki kavimleri genel \u00e7er\u00e7evede ikiye ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum, \u00fcniter hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc edinenler ve \u00e7o\u011fulcu d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc edinenler. Ancak ikinci kitab\u0131n\u0131zda, \u0130ran\u2019daki tevhid\u00ee \u0130\u015frakilik ak\u0131m\u0131n\u0131, \u00fcniter bir gelenek olmayan putperest Hinduist \u00e7akralar\u0131 ile birlikte ele alman\u0131z bir \u00e7eli\u015fki do\u011furmuyor mu?<\/em><\/p>\n

– Do\u011furmaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir d\u00fc\u015f\u00fcnce geli\u015fmektedir. Ben Hint Avrupa kavimleri ile Sami kavimler aras\u0131nda klasik bir ayr\u0131m g\u00f6zlemlemi\u015ftim. Ancak bu ayr\u0131m\u0131n bu kadar safi olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna vard\u0131m. Hint Avrupal\u0131l\u0131\u011fa ya da Samili\u011fe do\u011fru e\u011filimler var. Ancak saf \u0131rk da saf k\u00fclt\u00fcr de bulunmamaktad\u0131r. S\u00fcrekli bir etkile\u015fim s\u00f6z konusudur. Bu do\u011frultuda \u00f6nceki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm daha somut ve daha uyumlu olan sonraki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcme g\u00f6re daha kat\u0131yd\u0131. Bu kavramlar\u0131 birbiri ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmek yerine birbirleri ile ili\u015fkilendirmek daha ilgin\u00e7 sonu\u00e7lar do\u011furmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, her zaman Hinduizmin \u00e7oktanr\u0131l\u0131 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131na sahiptim. Ku\u015fkusuz, Vedanta \u00fcstatlar\u0131 ile tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131mda b\u00fct\u00fcn bu kendilerine \u00f6zg\u00fc \u015feylerin ard\u0131nda tek olan bir tanr\u0131ya inand\u0131klar\u0131n\u0131 fark ettim. Katoliklikte de ayn\u0131 durum s\u00f6z konusudur, \u00fc\u00e7leme denilen \u015fey Hz. \u0130sa Aleyhisselam\u0131n mesaj\u0131n\u0131n Roma \u00e7ok tanr\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na bir uyarlamas\u0131d\u0131r. Burada \u0130spanya\u2019da Semana Santa (Kutsal Hafta) t\u00f6renlerinde g\u00f6rebilece\u011finiz gibi azizlere ve resimlere ibadet eden bir\u00e7ok Katolik g\u00f6rebilirsiniz. Hz. Meryem\u2019e ait bu resimler Hindu t\u00f6renlerindeki g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerle neredeyse t\u0131pat\u0131p ayn\u0131d\u0131r. Bu d\u00fcped\u00fcz \u015firktir, \u00e7ok tanr\u0131c\u0131l\u0131kt\u0131r. Ku\u015fkusuz, halk\u0131n dindarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n uyarlanmas\u0131d\u0131r, baz\u0131 resimler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile halk\u0131 Tanr\u0131 ile ba\u011flaman\u0131n yollar\u0131d\u0131r. \u0130bn Arabi kalbinde putperest tap\u0131naklar\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere kalbinde b\u00fct\u00fcn \u015fekilleri i\u00e7erdi\u011fini ifade eden o me\u015fhur s\u00f6z\u00fc s\u00f6ylemi\u015fti. Vedalarda Brahma, Shiva ve Vi\u015fnu ba\u015fka bir \u00fc\u00e7leme t\u00fcr\u00fcn\u00fc te\u015fkil ederler. Ku\u015fkusuz, manevi yolda emek harcayan \u00f6zg\u00fcn bir Vedanta seninle konu\u015ftu\u011funda sana tanr\u0131dan, mutlak bir kutsiyetten bahsetmektedir. Ayn\u0131 \u015fekilde \u0130bn Arabi de bundan bahsetmektedir. Yani demem o ki, bu farkl\u0131l\u0131klar ger\u00e7ekten var olsalar da bu ayr\u0131mlar\u0131 yaparken olduk\u00e7a dikkatli olmak gerekmektedir. Resm\u00ee olarak bir Katolik kilisesi bir cami ile ayn\u0131 de\u011fildir. Camide resimler yoktur ancak ba\u015fka \u015firk t\u00fcrleri de vard\u0131r, \u00f6rne\u011fin paraya, \u00fcne, sosyal s\u0131n\u0131fa ya da fiziksel g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe tapma gibi. Putperestli\u011fin \u00e7ok mertebeleri vard\u0131r. Hatta ruhani a\u00e7\u0131dan tehlikeler de vard\u0131r, \u00f6rne\u011fin birisinin ruhani a\u00e7\u0131dan bir mertebe, bir kazan\u0131m elde etti\u011fini hissetmesi d\u00fc\u015f\u00fcnmesi gibi. Asl\u0131nda hi\u00e7bir mertebe elde edememi\u015fsindir, \u00e7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7bir yere varamam\u0131\u015fs\u0131nd\u0131r. \u00d6nceden peygamberimiz Hz. Muhammed s.a.v.\u2019in manevi dura\u011f\u0131n\u0131n, makam\u0131n\u0131n makams\u0131zl\u0131k makam\u0131 oldu\u011fundan bahsetmi\u015ftik. Yolculu\u011fun sonuna gelmi\u015f bir yolcunun art\u0131k dura\u011f\u0131 yoktur. Duraklar oldu\u011fu s\u00fcrece, istasyonlar, isimler, haller, mertebeler de vard\u0131r. Ancak bir kere nihai yerine vard\u0131n m\u0131, art\u0131k kesin bir \u015fekilde bu ayr\u0131mlar\u0131n hepsi ortadan kalkar. B\u00f6ylelikle ister m\u00fcmin olsun ister tevhid\u00ee olsun ister m\u00fc\u015frik olsun b\u00fct\u00fcn benlikleri anlayan bir bireye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olursun. Bizim rehberimiz Peygamberimiz s.a.v.\u2019dir. O insanlara, Hristiyanlara ya da b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya nas\u0131l davran\u0131rd\u0131? O herkese iyi davran\u0131rd\u0131. Tabii ki d\u00fc\u015fmanlar\u0131yla da m\u00fccadele ederdi. Ancak ilk ba\u015fta herkese kar\u015f\u0131 en iyi \u015fekilde muamele ediyordu, hatta hayvanlara bile. O tam manas\u0131yla \u00e7evre bilinci olan bir ruhtu. O k\u0131yafetlerine, e\u015fyalar\u0131na isimler koyuyordu. Yani, d\u00fcnya ile kesinlikle canl\u0131 ve a\u00e7\u0131k bir ili\u015fkisi vard\u0131; ayr\u0131mc\u0131 de\u011fildi.<\/strong><\/p>\n

\u00d6zetle farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131nda m\u00fccadeleler olsa da arka planda bu k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131ndaki payla\u015f\u0131mlara ve etkile\u015fimlere odaklanmam\u0131z gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorum. (Malumunuz Huntington\u2019un medeniyetler \u015foku teorisi baya\u011f\u0131 moda olmu\u015ftu) Ve M\u00fcsl\u00fcmanlar olarak insanl\u0131\u011f\u0131n ve birle\u015ftiricili\u011fin timsali olmam\u0131z gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Maalesef g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bunu ba\u015faram\u0131yoruz, tam aksine bir geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n, vah\u015fili\u011fin \u00f6rne\u011fi oluyoruz. Bunu b\u00f6yle ifade etti\u011fim i\u00e7in \u00f6z\u00fcr dilerim, ancak b\u00f6yle hissediyorum. M\u00fcsl\u00fcmanlar olarak b\u00fct\u00fcnle\u015ftiricilik ruhunu, tevhid\u00ee ruhu, a\u00e7\u0131k ve b\u00fct\u00fcnc\u00fcl d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc geri kazanmak i\u00e7in m\u00fccadele etmeliyiz. Benim buna inanc\u0131m tamd\u0131r.<\/strong><\/p>\n

– \u0130lk kitab\u0131n\u0131z\u0131n, T\u00fcrk okuyucularda hitap etti\u011fi kitle a\u00e7\u0131s\u0131ndan beklenen ilgiyi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylenebilir. Umar\u0131m ikinci denemeniz olan \u201c\u0130\u015frak Ruhun Renkleri\u201d de hak etti\u011fi ilgiyi g\u00f6r\u00fcr. T\u00fcrk okuyucu ile payla\u015fmak istedi\u011finiz \u00f6zel bir \u015fey var m\u0131d\u0131r?<\/em><\/p>\n

\u00d6ncelikle T\u00fcrk okuyucular\u0131na T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcne dair sahip oldu\u011fum derin cahillik nedeniyle bir \u00f6z\u00fcr bor\u00e7luyum. T\u00fcrkiye\u2019yi \u00e7ok az tan\u0131yorum. Osmanl\u0131 tarihini, T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130slam tarihini biraz biliyorum. Hz. Mevl\u00e2na\u2019y\u0131 ve Mevlevili\u011fi seviyorum. Baz\u0131 \u015feyler tesad\u00fcfen olmaz. Bazen kendi kendime ben niye burada, End\u00fcl\u00fcs\u2019te Kurtuba\u2019da ya\u015farken birdenbire kitaplar\u0131m\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de Ankara\u2019da yay\u0131nlama imk\u00e2n\u0131 do\u011fdu diye soruyorum. Bunun manas\u0131 nedir diye soruyorum. Bunu sormal\u0131y\u0131m da. Kurtuba\u2019da bariz olan Bizans etkisinin d\u0131\u015f\u0131nda, sadece tarihsel olmayan bir ba\u011f olmal\u0131. Asl\u0131nda, ilgin\u00e7 olan \u00f6nceden konu\u015ftu\u011fumuz gibi benim M\u00fcsl\u00fcman olmadan \u00f6nceki ismim Rafael Maria de Constantinopla idi. (de Constantinopla: \u0130stanbullu) \u015eu ba\u011f\u0131n ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funa bakar m\u0131s\u0131n! Ancak bu tarihsel rab\u0131talar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7a\u011fda\u015fl\u0131kta, g\u00fcncel d\u00fcnyada da bir ba\u011f olmal\u0131d\u0131r. End\u00fcl\u00fcs ve \u0130spanya kendi tarihini yeniden tan\u0131mal\u0131d\u0131r, farkl\u0131l\u0131klar\u0131 birle\u015ftirmelidir. Bu pahal\u0131ya patlamaktad\u0131r. Burada elli y\u0131l \u00f6nce hi\u00e7 M\u00fcsl\u00fcman yoktu. \u0130spanya 500 y\u0131l boyunca Katolik mezhebinin tekelinde kald\u0131. \u0130spanya kendi topraklar\u0131ndaki \u00e7e\u015fitlili\u011fi tan\u0131may\u0131 \u00f6\u011frenmek zorundad\u0131r. T\u00fcrkiye M\u00fcsl\u00fcman bir \u00fclke olarak, modern bir \u00fclke olarak, Avrupa ve Asya aras\u0131ndaki bir Avrupa \u00fclkesi olarak, geli\u015fim ve sosyal adalet \u00a7arzusundaki bir \u00fclke olarak \u0130spanyol M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in m\u00fckemmel bir \u00f6rnek olabilir. Sahip oldu\u011fum az bilgiye ra\u011fmen edindi\u011fim his, T\u00fcrkiye\u2019de \u0130spanya\u2019dan daha \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrel ve entelekt\u00fcel ilgi ve bilgi arzusu oldu\u011fudur. \u0130spanya \u00e7ok sersemlemi\u015ftir. Kendi ge\u00e7mi\u015fini tan\u0131may\u0131 reddetmektedir. P\u00e1rrafos de Moro Nuevo<\/em> (Yeni End\u00fcl\u00fcsl\u00fcn\u00fcn C\u00fcmleleri) isimli kitab\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131mda bir\u00e7ok insan bundan rahats\u0131zl\u0131k duydu. Ben \u0130slami k\u00f6kenlerini yeniden kazanmak isterken, Yahudi, Cermen, Hristiyan ge\u00e7mi\u015fimi de buldum\u2026 Herkes bir bayrak olabilecek bir kitap bekliyordu. Ben ise kendi i\u00e7 d\u00fcnyam\u0131 ke\u015ffetmek ve yans\u0131tmak istiyordum. Ve t\u0131pk\u0131 T\u00fcrkiye gibi bir mozaik, bir kar\u0131\u015f\u0131m oldu\u011fumuzu yabana atmad\u0131m. T\u00fcrkiye Bo\u011faz\u2019da iki k\u0131tay\u0131 birle\u015ftirmektedir. Ayn\u0131 durum Cebel-i Tar\u0131k Bo\u011faz\u0131nda da s\u00f6z konusudur. Her iki mek\u00e2n aras\u0131nda bir berzah, bir araf \u00e2lemi gibi olmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir paralellik bulunmaktad\u0131r. Sizin taraf\u0131n\u0131zdan \u00e7evrilen ve T\u00fcrk okuyucular taraf\u0131ndan okunan d\u00fc\u015f\u00fcncelerimin, i\u00e7inde gezdi\u011fim sanatsal ve ruhsal d\u00fcnyaya \u0131\u015f\u0131k tutmas\u0131na, bu i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u0131tma n\u00f6betleri ge\u00e7iren yo\u011fun d\u00fcnyan\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flamas\u0131n\u0131 istiyorum. Global manada \u00e7arp\u0131c\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn i\u00e7inde ya\u015famaktay\u0131z. Ben son sava\u015f\u0131n verildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ben ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ve hakikatin kazanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Benim arzum budur. \u0130n\u015fallah bu olacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Bu s\u00f6yle\u015fi Hece dergisi Nisan 2019 say\u0131s\u0131nda ay\u0131n s\u00f6yle\u015fisi olarak yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  Konu\u015fan ve T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7eviren: \u0130brahim Aybek Hashim Bey\u2019le bir s\u00fcredir mektupla\u015f\u0131yoruz. Her ne kadar onu kitaplar\u0131ndan tan\u0131sam da fiziksel olarak ilk kez tan\u0131yacak olman\u0131n heyecan\u0131 i\u00e7indeyim. Biraz heyecanla arabay\u0131 Kurtuba\u2019ya do\u011fru s\u00fcr\u00fcyorum. Yol boyunca End\u00fcl\u00fcs\u2019\u00fcn...<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":855,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[112,115,118,111,113,117,119,121,120,116,114],"class_list":["post-854","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultur","tag-cabrera","tag-cagdas","tag-endulus","tag-hashim","tag-islam","tag-ispanyol","tag-israk","tag-renkleri","tag-ruhun","tag-sanat","tag-ve"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/854","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=854"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/854\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":856,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/854\/revisions\/856"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/855"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=854"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=854"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=854"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}