\u201cNe zaman ba\u015flad\u0131 d\u00f6nmeye bu y\u0131ld\u0131zl\u0131 sema?<\/p>\n\n\n\n
K\u0131yametin \u015ferri ne zaman eri\u015fir bu s\u00fcsl\u00fc dama?<\/p>\n\n\n\n
Bu hesab\u0131 yapamaz akl\u0131n ne yolu ne de kefesi,<\/p>\n\n\n\n
Mant\u0131k\u0131n k\u0131yas\u0131 t\u00fckenir, kesilir bu i\u015fte nefesi.\u201d<\/p>\n\n\n\n
\u00d6.Hayyam(Rubailer 331.)<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Celali Takvim, Hicri \u015eemsi Takvim, Meliki Takvim gibi isimlerle tan\u0131nan Celali Takvim, B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklu veziri Nizam\u00fclm\u00fclk, devrinde bir\u00e7ok ilim dal\u0131nda allame-i cihan olarak g\u00f6r\u00fclen \u00d6mer Hayyam\u2019\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi m\u00fckemmel bir takvim sistemidir. Hayyam devrinin b\u00fcy\u00fck bir \u015fairi olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda geometri, astronomi, matematik gibi alanlarda son derece parlak bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc sergilemi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok az insan\u0131n ismini bildi\u011fi Hayyam\u2019\u0131n Celali Takvimi, takvimcilik alan\u0131nda kendisinden sonra ge\u00e7ilememi\u015f en m\u00fckemmel g\u00fcne\u015f takvim sistemidir.<\/p>\n\n\n\n
Art\u0131k Y\u0131l- Matematik dehas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hayyam\u2019\u0131n takviminde 4\u2019\u00fcn kat\u0131 olan seneler art\u0131k y\u0131l yap\u0131l\u0131r, ancak bu 7 kere tekrar ettikten sonra 8.sinde art\u0131k y\u0131l bir y\u0131l tehir edilerek 33. sene yap\u0131l\u0131r. Yani 33 sene i\u00e7inde art\u0131k olan seneler \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n\n\n\n 4-8-12-16-20-24-28-33<\/strong><\/p>\n\n\n\n 33 tabanl\u0131 say\u0131 sistemi ile olu\u015fturulan y\u0131l d\u00f6ng\u00fcs\u00fc g\u00fcne\u015fin hareketlerini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in ideal say\u0131 sistemidir. Hayyam\u2019\u0131n 33l\u00fc d\u00f6ng\u00fcs\u00fc saat\u00e7ilik terimi olarak perpetual yani nerdeyse hatas\u0131z sonsuz d\u00f6ng\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Hayyam\u2019\u0131n virg\u00fclden sonraki tekrarl\u0131 24 \u015feklinde devam eden k\u00fcs\u00fcrat\u0131 60l\u0131k say\u0131 sistemi i\u00e7in olduk\u00e7a elveri\u015fli kesirler \u00fcretmektedir. Bu da dakika ve saniye hesab\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. 360 derece 33 x10 +30 \u015feklinde b\u00f6l\u00fcnebilir. 33 say\u0131s\u0131 astronomik hesaplarda elveri\u015fli bir say\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bir y\u0131l\u0131n uzunlu\u011fu- Y\u00fcksek do\u011fruluk pay\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hayyam\u2019\u0131n takvimine g\u00f6re 33 sene i\u00e7inde 12053 g\u00fcn vard\u0131r. Bu da bir senenin 365,2424 g\u00fcn tutaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Modern \u00f6l\u00e7\u00fcmlere g\u00f6re ise 33 sene i\u00e7inde 12052,99 g\u00fcn vard\u0131r. Bir senenin ger\u00e7ek uzunlu\u011fu 365,2422\u2019dir. Bu durumda 33 tabanl\u0131 say\u0131 sisteminin 10bin senede 2 g\u00fcn \u015fa\u015fma pay\u0131 ile takvimi do\u011fru ilerletti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. G\u00fcn baz\u0131nda bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hata pay\u0131 1.8 milyon g\u00fcnde 1 g\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Aylar\u0131m Taksimat\u0131-Muazzam intizam ve denge<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6mer Hayyam\u2019\u0131n takvimi astronomik g\u00f6zleme g\u00f6re yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in aylar\u0131n referanslar\u0131 g\u00fcne\u015fin bur\u00e7lar\u0131n i\u00e7ine girip \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. Hayyam\u2019\u0131n takviminde ilk 6 ay 31 g\u00fcn, son alt\u0131 ay (art\u0131k y\u0131l ise)30 g\u00fcn vard\u0131r. Bu da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n bir simetrisi ve bir dengesi vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya g\u00fcne\u015fin etraf\u0131nda s\u00fcrekli ayn\u0131 y\u0131lda ilerlemez. \u0130\u015fte aylar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 d\u00fcnyan\u0131n y\u00f6r\u00fcngesinde h\u0131zlan\u0131p yava\u015flamas\u0131na g\u00f6re ayarlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle Hayyam\u2019\u0131n takviminde g\u00fcn d\u00f6n\u00fcm\u00fc ve ekinoks tarihleri tam olarak ay bitimlerine denk gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n Gregoryen takvim, bur\u00e7 takvimi yani Zodyak takvimle %100 uyum g\u00f6stermedi\u011fi i\u00e7in d\u00fcnya \u00fczerinde milyonlarca insan asl\u0131nda burcunu yanl\u0131\u015f bilmektedir. Bur\u00e7 takvimlerinin do\u011fru g\u00fcnlerini Celali Takvim g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n 33 say\u0131s\u0131n\u0131n gizemi- Basitli\u011fin yaratt\u0131\u011f\u0131 sofistik d\u00fczen<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hayyam\u2019\u0131n takvimin taban\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 33 say\u0131s\u0131 son derece \u00f6zel bir say\u0131d\u0131r. Bu say\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerinden birisi \u015fudur. G\u00fcne\u015f ve Ay takvimi ayn\u0131 anda ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde ay takvimi h\u0131zl\u0131 ilerlemekte ve aray\u0131 a\u00e7maktad\u0131r. 33 g\u00fcne\u015f y\u0131l\u0131 ge\u00e7ti\u011finde ay takvimi g\u00fcne\u015f takvimine bir tur birdirmekte ve bu iki takvim gene bir araya gelmektedir. Yani bu sene Temmuz ay\u0131nda oru\u00e7 tutan bir ki\u015fi tam 33 sene sonra gene bu ayda oru\u00e7 tutar. Bu 33 say\u0131s\u0131n\u0131n hem g\u00fcne\u015f takvimini hem de ay takviminin d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc yakalayan bir say\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterir. \u0130\u015fte bu y\u00fczden Hicri Kameri takvim ve Hicri \u015eemsi takvim esas\u0131nda birlikte \u00e7al\u0131\u015fan ikili bir sistemdir.<\/p>\n\n\n\n Kuran-\u0131 Kerim\u2019de \u015eems kelimesi 32 farkl\u0131 ayette tam olarak 33 kez ge\u00e7mektedir. Kuran-\u0131 Kerim\u2019deki kelime tekrarlar\u0131 gibi konular Hayyam\u2019\u0131n da iyi bildi\u011fi cifir ilminin yani islam n\u00fcmerolojisinin konusudur. Hayyam\u2019\u0131n bu say\u0131y\u0131 Kuran\u2019dan ilham alm\u0131\u015f olmas\u0131 kuvvetli muhtemeldir.<\/p>\n\n\n\n Felsese Tarihindeki yeri- Ge\u00e7ilemeyen bir sistem<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hayyam\u2019\u0131n takvimi 11.yy\u2019da halen tart\u0131\u015f\u0131lan evrenin kaotik mi yoksa d\u00fczenli mi oldu\u011fu sorununa muhte\u015fem bir cevap getirmektedir. Celali Takvim, Kuran-\u0131 Kerim\u2019de yer alan \u201cG\u00fcne\u015f ve Ay hesap iledir\u201d(Rahman 5.) ayetinin tefsiri niteli\u011findedir. Hayyam bu hesab\u0131n ne oldu\u011funu matematiksel olarak ortaya koyan ilk ki\u015fidir. Celali Takvim, 12 as\u0131rd\u0131r yayg\u0131n \u015fekilde kullan\u0131lan J\u00fclyen takvimini ge\u00e7ersiz k\u0131lmakla kalmam\u0131\u015ft\u0131r.Hayyam\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan etkilenerek J\u00fclyen takvimi d\u00fczeltmeye \u00e7al\u0131\u015fan Papa 13.Gregori\u2019nin Miladi Takvimi, hata pay\u0131, ekinoks ve g\u00fcn d\u00f6n\u00fcmlerinin do\u011frulu\u011fu, art\u0131k y\u0131l\u0131n senkronizasyonu gibi kriterler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Hayyam\u2019\u0131n takviminin yan\u0131na bile yakla\u015famam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Unutturulmu\u015f bir hazine- T\u00fcrk medeniyetinin insanl\u0131\u011fa arma\u011fan\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte kar\u015f\u0131n\u0131zda, tarihin en b\u00fcy\u00fck T\u00fcrk Devletlerinden birisinin, B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklular\u0131n \u00fcretti\u011fi ancak unutup gitti\u011fimiz muhte\u015fem bir takvim. 19.yy\u2019da Osmanl\u0131 Devletinin bat\u0131l\u0131la\u015fma eksenine girmesiyle m\u00fcneccimba\u015f\u0131lar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 Celali takvim yerine \u00f6nce J\u00fclyen sonra da Gregoryen esasl\u0131 Rumi takvimlere ge\u00e7ilmi\u015ftir. Cumhuriyet d\u00f6neminde ise takvimin y\u0131lba\u015f\u0131 ve sene sayac\u0131 da Gregoryen takvim ile tam olarak al\u0131narak kabul edilmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130ran ve Afganistan\u2019\u0131n resmi takvim olarak kulland\u0131\u011f\u0131 Celali Takvim yeniden ke\u015ffedilmeyi bekleyen k\u00fclt\u00fcrel bir hazinedir.<\/p>\n\n\n\n Gelecekte yeniden t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n g\u00fcne\u015f takvimi olmas\u0131 dile\u011fiyle.<\/p>\n\n\n\n \u0130brahim Aybek<\/p>\n\n\n\n 12.01.2026-Lizbon<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201cNe zaman ba\u015flad\u0131 d\u00f6nmeye bu y\u0131ld\u0131zl\u0131 sema? K\u0131yametin \u015ferri ne zaman eri\u015fir bu s\u00fcsl\u00fc dama? Bu hesab\u0131 yapamaz akl\u0131n ne yolu ne de kefesi, Mant\u0131k\u0131n k\u0131yas\u0131 t\u00fckenir, kesilir bu i\u015fte nefesi.\u201d \u00d6.Hayyam(Rubailer 331.) G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Celali Takvim,...<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1607,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[142],"tags":[],"class_list":["post-1734","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-usturlap"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1734","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1734"}],"version-history":[{"count":6,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1734\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1741,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1734\/revisions\/1741"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1607"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1734"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1734"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ibrahimaybek.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1734"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}